Efnisyfirlit

Formįli 5

1.    INNGANGUR. 7

1.1.    Notkun leišbeininganna. 8

1.2.    Kröfur um almannavarnastarf ķ rįšuneytum.. 8

1.3.    Hlutverk rķkislögreglustjóra og Almannavarna. 11

2.    Kröfur um vinnu  rįšuneyta viš aš tryggja öryggi samfélagsins  og borgaranna  13

2.1.    Skżring og lżsing į lykilhlutverkum og įbyrgš. 13

2.2.    Kerfisbundinn undirbśningur og višhald į greiningu į įhęttu og įfallažoli 15

2.3.    Framkvęmd śrbóta. 19

2.4.    Lżsing og mat į višbśnašarašgeršum.. 20

2.5.    Markmiš fyrir vinnu sem mišar aš öryggi samfélagsins og borgaranna į eigin mįlefnasvišum.. 21

2.6.    Samręmd vinna milli rįšuneyta. 23

2.7.    Įbyrgš tekin į neyšarstjórnun eigin mįlaflokks og hlutverk leišandi rįšuneytis  25

2.7.1.     Žróun og višhald skipulags til aš takast į viš óęskileg atvik. 27

2.7.2.     Markvissar ęfingar į mįlefnasviši og į milli rįšuneyta. 29

2.8.    Mat į ęfingum og atvikum og eftirfylgni meš nišurstöšum og lęrdómspunktum    31

2.9.    Samrįš viš dómsmįlarįšuneytiš. 34

2.10.  Žekkingarmišuš vinna, rannsóknir og žróun innan mįlefnasvišs. 35

3.    Kröfur til rįšuneyta sem bera įbyrgš į samfélagslega mikilvęgum verkefnum    36

3.1.    Greining į įhęttu og viškvęmni vegna samfélagslega mikilvęgra verkefna  37

3.2.    Stöšu- og įstandsmat. 38

3.3.    Skżring į įbyrgš. 39

3.4.    Sameiginlegar ęfingar. 40

3.5.    Samstarf rįšuneyta vegna samfélagslega mikilvęgra verkefna. 41

3.6.    Reynslu mišlaš og fęrni aukin. 42

3.7.    Upplżsingaöflun og skżrslur til ašstošar dómsmįlarįšuneytinu. 42

4.    Eftirlit meš vinnu rįšuneyta. 44

4.1.    Markmiš. 44

4.2.    Skipulag eftirlitsins. 45

4.3.    Eftirlit og leišbeiningar. 45

4.4.    Mikilvęgi og įhętta. 45

4.5.    Umfang. 46

4.6.    Skżrsla. 46

5.    Višlagastjórnun. 48

5.1.    Rķkisstjórnin, žjóšaröryggisrįš og almannavarna- og öryggismįlarįš. 48

5.2.    Samhęfing rįšuneyta. 49

5.3.    Framlag žjóšaröryggisrįšs til samvinnu. 51

5.4.    Stušningur Almannavarna viš višlagastjórn rįšuneyta. 52

5.5.    Samhęfingar- og stjórnstöš. 52

Heimildir. 56

Lög og reglur. 58

 Višaukar. 61

Višauki 1: Mikilvęg hugtök. 61

Višauki 2: Įhęttustjórnun. 67

Višauki 3: Ęfingar. 70

Virknięfing. 70

Umręšuęfing. 71

Leikjaęfing. 72

Heildaręfing. 74

Višauki 4: Gagnleg hjįlpartęki og heimildiR. 76


 

Formįli

Ķ stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum er meginįhersla lögš į eflingu almanna­varna­kerf­is­ins. Viš erum öll almannavarnir er įtak sem hefur veriš mjög įberandi vegna COVID-19. Til aš bregšast sem best viš žeim skaša sem żmis atvik geta haft ķ för meš sér, žurfa allir aš undirbśa višbrögš sķn vegna žeirra fyrir fram; Almannavarnir – eru į allra įbyrgš. Mikilvęgt er aš vera vel undir­bśin og kynna sér višbrögš og višbśnaš viš vį.

Eitt af žeim verkefnum sem skilgreind voru ķ kjölfar óvešursvetrarins 2019-2020 var aš unniš sé heild­stętt mat į įfallažoli ķslensks samfélags. Ķ stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum er auk žess m.a. lögš įhersla į aš gera įhęttumat ķ öllum umdęmum auk landsdekkandi įhęttumats. Žar kemur fram aš Almannavarnadeild skuli samręma og leiša vinnu viš aš kanna įfallažol mikilvęgra innviša og ķslensk samfélags innan žess ramma sem fjallaš er um ķ lögum um almannavarnir. Į įrunum 2007-2011 var stórt verkefni viš Įhęttuskošun Almannavarna unniš en žį var fariš yfir gįtlista vegna hugsanlegra atburša ķ lögregluumdęmunum og įhęttur voru skošašar og metnar. Endurskošun į žessu verkefni hófst haustiš 2020 og var žį sś įkvöršun tekin aš taka miš af žeirri ašferšafręši sem notuš hefur veriš af systurstofnun Almannavarna ķ Noregi. Sś ašferšafręši mišast viš aš śtbśa leišbeiningaefni og bjóša upp į nįmskeiš ķ notkun žess en jafnframt aš framkvęmd greininga į įhęttu og įfallažoli sé alfariš hjį rįšuneytum, stofnunum og sveitarfélögum sem bera įbyrgš į višbrögšum og višbśnaši viš vį į sķnum starfssvišum. Haldiš er utan um žęr nišurstöšur greining­anna sem er skylt aš skila til Almannavarna ķ vefgįtt. Ķ gegnum vefgįttina fer einnig eftirlit Almanna­varna meš starfi rįšuneyta, stofnana og sveitarfélaga viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna aš mestu fram og nišurstöšur žess eru birtar ķ formi męlaboršs. Ķ stefnunni er auk žess lögš įhersla į aš unniš sé eftir višurkenndum ašferšum ķ įhęttustżringu. Viš innleišingu į slķkum ašferšum geta rįšuneyti einnig žurft į ašstoš sérfręšinga sviši įhęttustjórnunar og įhęttugreininga aš halda, sé sś žekking ekki žegar til stašar innan rįšuneytisins, til aš ašstoša viš aš koma į žeirri samręmdu ašferšafręši sem lögš er fram meš leišbeiningaefni Almannavarna.

Haustiš 2020 var hafist handa viš aš śtbśa leišbeiningar um skipulega og samręmda vinnu viš gerš greiningar į įhęttu og įfallažoli ķ ķslensku samfélagi. Ķ leišbeiningunum er stušst viš efni og žekkingu sem var til fyrir hjį Almannavörnum en aš megninu til er efniš nżtt, žżtt og stašfęrt śr leišbeiningum sem Direktoratet for sikkerhet og beredskap ķ Noregi gaf śt fyrir žarlenda stjórnsżslu. Lokiš var viš gerš leišbeininganna įriš 2021 og žęr gefnar śt į nżjum vef Almannavarna sem heldur utan um leišbeiningar og rafręna stjórnsżslu vegna greininga į įhęttu og įfallažoli.

Rįšuneytum er bošiš aš koma įbendingum į framfęri fyrir śtgįfu žessara leišbeininga fyrir rįšu­neyti um gerš greininga į įhęttu og įfallažoli. Žęr įbendingar sem berast verša unnar inn ķ textann fyr­ir endanlega śtgįfu hans.

Öryggi borgaranna er sameiginleg įbyrgš žvert į mįlefna- og stjórnsżslustig; yfirvöld hafa žannig bęši mikilvęgt og erfitt verkefni aš glķma viš. Mikilvęgt er aš rįšuneytin séu leišandi ķ žvķ aš fį undir­stofn­an­ir, sveitarfélög og einstaklinga ķ samfélaginu til aš taka įbyrgš į eigin višbśnaši.

Žeim sem koma aš verkinu eru fęršar žakkir fyrir mikiš og óeigingjarnt starf sem mun nżtast öllum žeim sem koma aš vinnu viš aš tryggja öryggi borgaranna um ókomin įr.

 

Reykjavķk, desember 2021

 

Sigrķšur Björk Gušjónsdóttir

Rķkislögreglustjóri


 

1.  INNGANGUR

Tilgangur allrar vinnu viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna er aš draga śr lķkum į alvarlegum og óęskilegum atvikum, skapa seiglu og takast į viš žau atvik sem eiga sér staš žrįtt fyrir allt, svo aš afleišingar fyrir samfélagiš minnki. Vinna viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna byggist į žeim veršmętum sem žarf aš vernda, viškvęmni samfélagslegra verkefna, hęttum og ógnum sem samfélagiš stendur frammi fyrir og getu žess til aš koma ķ veg fyrir og stjórna atburšarįsinni. Į Ķslandi byggist vinnan viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna į fjórum grundvallarreglum: svišs­įbyrgšar-, samkvęmnis-, grenndar- og samręmingarreglu.

Žessar leišbeiningar eru fyrsta rit Almannavarna um skipulega vinnu öryggis- og neyšarvišbśnašar rįšuneyta. Tilgangur leišbeininganna er aš veita rįšgjöf og tillögur um verklag og ašferšir sem rįšuneyti geta notaš til aš uppfylla kröfur ķ lögum nr. 82/2008 um almannavarnir, um greiningu įhęttu og įfallažols. Leišbeiningarnar eru stašfęrsla og žżšing Almannavarna į norsku skżrslunni Veileder til samfunnssikkerhets­instruksen. Dagmar Siguršardóttir veitti rįšgjöf um stašfęringu aš ķslensku lagaumhverfi og Hulda Vigdķsardóttir sį um yfirferš į mįlfari.

Leišbeiningarnar verša uppfęršar eftir žörfum. Einnig er hęgt aš nżta ašrar leišbeiningar Almannavarna žar sem fariš er dżpra ķ gerš įhęttumats og greiningar į įhęttu og įfallažoli


 

1.1.     Notkun leišbeininganna

Leišbeiningarnar eru mikilvęgt verkfęri fyrir rįšuneytin viš vinnu viš aš uppfylla kröfur ķ lögum um almannavarnir. Žeim er ętlaš aš skżra hvaš felst ķ  hverri kröfu fyrir sig meš tilheyrandi athugasemdum og veita rįšleggingar og tillögur um hvernig hęgt er aš uppfylla žęr. Lögš er įhersla į aš žęr kröfur sem geršar eru til rįšuneytanna komi fram ķ lögum. Leišbeiningarnar eru einungis til žess geršar aš gefa rįš en engar nżjar kröfur eru settar fram.

Rįšleggingarnar eru aš hluta til settar fram sem upptalning og aš hluta sem ķtarlegur leišbeiningatexti. Žegar kröfur śr lögum eša reglugeršum koma fram ķ leišbeininga­textanum, er žaš tekiš skżrt fram, m.a. meš žvķ aš vķsa til laga og reglugerša eftir žvķ sem hęgt er.

Vinnuna viš aš uppfylla kröfur ķ lögum um almannavarnir veršur aš laga aš hverju rįšuneyti, starfsemi žess og žvķ hvaša įhęttur um er aš ręša. Vinnan mišast viš žaš umfang sem naušsynlegt er til aš tryggja fullnęgjandi eftirfylgni į mįlefnasvišum rįšuneytisins. Žetta getur žżtt aš atriši ķ leišbeiningunum eigi mismikiš viš hjį ólķkum rįšuneytum.

1.2.     Kröfur um almannavarnastarf ķ rįšuneytum

Ķ 15. gr. almannavarnarlaga nr. 82/2008 segir:

„Einstök rįšuneyti og undirstofnanir žeirra skulu, ķ samvinnu viš rķkislögreglustjóra, kanna įfallažol žess hluta ķslensks samfélags sem fellur undir starfssviš žeirra. Žį skulu einstök rįšuneyti og stofnanir į žeirra vegum, ķ samvinnu viš rķkislögreglustjóra og ķ samręmi viš lög sem um starfssvišiš gilda, skipuleggja fyrirhuguš višbrögš og ašgeršir samkvęmt višbragšsįętlun žar sem m.a. er fjallaš um eftirfarandi žętti:

1.  Skipulagningu ašgerša

2.  Višbśnaš višbragšsašila, m.a. lišsafla, žjįlfun lišsafla og śtbśnaš og stjórn­sżslu­viš­bśnaš

3.  Samgöngur og fjarskipti

4.  Framkvęmd rįšstafana į hęttustundu

5.  Samhęfingu og stjórn ašgerša višbragšsašila og annarra ašila

6.  Įfallahjįlp og ašstoš viš žolendur

7.  Hagvarnir, birgšir og neyšarflutninga til og frį landi

Rķkislögreglustjóri skal semja višbragšsįętlanir varšandi žį hluta ķslensks samfélags sem falla ekki undir starfssviš tiltekins rįšuneytis. Višbragšsįętlanir skulu undirritašar og staš­festar af réttum yfirvöldum.“

Tilgangur žessa įkvęšis ķ 15. gr. laga um almannavarnir nr. 82/2008 er aš styrkja getu samfélagsins til aš koma ķ veg fyrir neyš og takast į viš óęskileg atvik meš heildstęšri og samręmdri vinnu viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna. VI. kafli laganna lżsir kröfum sem gilda um rįšuneytin og įbyrgš žeirra į samfélagslega mikilvęgum verkefnum. Rįšuneytin bera įbyrgš į naušsynlegri samhęfingu į žvķ sviši sam­félags­legra verkefna sem žau fara meš. Yfirliti yfir helstu įbyrgš rįšuneyta og samfélags­lega mikilvęg verkefni er lżst ķ Forsetaśrskurši um skiptingu stjórnarmįlefna milli rįšuneyta ķ Stjórnarrįši Ķslands nr. 119/2018.

Lög um almannavarnir leggja įherslu į aš vinnan viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna žurfi aš byggja į kerfisbundinni įhęttustjórnun[1]. Žau lżsa einnig skżrum kröfum sem rįšuneytin žurfa aš uppfylla og hęgt er aš hafa eftirlit meš. Meš stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum, śtgįfu žessara leišbeininga og stofnun nżs svišs um Almannavarnir hjį rķkislögreglustjóra hefur metnašarstig vinnu viš įhęttu­stżringu mįlefnasviša veriš hękkaš og Almannavörnum gert kleift aš fylgja betur eftir almannavarnastarfi rķkisvaldsins og sveitarfélaganna. Ķ 17. gr. laga um almannavarnir er fjallaš um afhendingu višbragšsįętlana, ęfingar og endurskošun:

„Rįšuneyti, undirstofnanir žeirra og sveitarfélög skulu stašfesta višbragšsįętlanir sķnar og senda žęr rķkislögreglustjóra.

Žegar višbragšsįętlun hefur veriš stašfest og afhent rķkislögreglustjóra skal hśn ęfš eftir žvķ sem frekast er kostur. Rķkislögreglustjóri, almannavarnanefndir, višbragšsašilar almannavarna, stofnanir rķkis og sveitarfélaga og einkaašilar sem hafa hlutverki aš gegna ķ skipulagi almannavarna samkvęmt samningi skulu įn endurgjalds taka žįtt ķ ęfingu višbragšsįętlunar eftir žvķ sem žurfa žykir. Įgreiningi um skyldu til aš taka žįtt ķ ęfingu mį skjóta til rįšherra. Višbragšsįętlanir skal endurskoša eins oft og naušsyn krefst.“

Į rįšherra hvķla almennar eftirlitsskyldur meš framkvęmd žeirra mįlefna er undir hann heyra, į vegum viškomandi rįšuneytis og annarra stjórnvalda. Af rįšherra­įbyrgšar­lögum nr. 4/1963 og lögum um Stjórnarrįš Ķslands nr. 115/2011 sést aš įbyrgš rįšherra er mjög vķštęk; skipulag stjórnsżslunnar žarf aš vera gott og upplżsingar žurfa aš berast óhindraš til žess aš rįšherra fįi innsżn ķ mikilvęga starfsemi og įkvaršanir.[2]

Žetta kemur fram į eftirfarandi hįtt:

•    Krafan um aš rįšuneyti hafi yfirsżn yfir įhęttu og viškvęmni ķ sķnum mįlaflokkum er gerš skżr meš žvķ aš gera kröfur um kerfisbundnar greiningar į įhęttu og viškvęmni.

•    Višbragšsįętlanir žarf aš ęfa eftir žvķ sem frekast er kostur. Ęfingarnar žurfa aš vera nęgjanlegar til aš rįšuneytiš geti axlaš įbyrgš į višlagastjórnun sinna mįlefnasviša.

•    Žaš er skżr krafa um aš stefna stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum myndi grunninn aš öllu starfi rįšuneyta og undirstofnana žeirra viš aš tryggja öryggi sam­fé­lagsins og borgaranna.

Leišbeiningarnar veita einnig rįš į eftirfarandi svišum:

•    rįš um eftirfylgni eftir ęfingar og atvik

•    rįš um yfirsżn rįšuneyta sem bera meginįbyrgš į samfélagslega mikilvęgum verkefnum, žar į mešal kröfur um stöšu- og įstandsmat

•    rįš um hlutverk rķkisstjórnarinnar, rįšuneytanna og almannavarna- og öryggismįla­rįšs ķ višlagastjórnun og ķ samhęfingar- og stjórnstöš

Eftirlit Almannavarna fer fram samkvęmt eftirlitsįętlun og byggist m.a. į eftirfarandi žįttum:

•    Mikilvęgi og įhętta skal höfš til hlišsjónar viš val į rįšuneyti sem eftirlitiš beinist aš, val į eftirlitsašferš og viš įherslur į žeim žįttum sem val beinir eftirliti aš.

•    Hvernig „brot į kröfum“ eru skilgreind, ž.e. skilgreiningar į žvķ hvenęr kröfum ķ leišbeiningunum er ekki fylgt/fullnęgt.

•    Meginreglan er sś aš eftirlitsskżrslur eru opinberar.

Umfang leišbeininganna

Lögin og leišbeiningarnar eiga viš um öll rįšuneyti. Umfangiš er almannavarnastarf sem snżr aš žvķ aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna og nęr yfir allar tegundir óęskilegra atvika ķ samręmi viš markmiš almannavarna,[3] žar meš talin samvinna og stušningur višbragsašila. Leišbeiningarnar fjalla einnig um višlagastjórnun og hlutverk rįšuneyta ķ samhęfingar- og stjórnstöš.

Breytingar į ógnum undanfarin įr hafa gert žaš aš verkum aš naušsynlegt er aš efla seiglu og žrautseigju samfélagslega mikilvęgra verkefna svo aš žau séu betur ķ stakk bśin til aš standast įraun.

Viš eftirlit meš rįšuneytunum samkvęmt almannavarnalögum veršur, aš žvķ marki sem žaš į viš, leitast viš aš koma ķ veg fyrir aš sama mįlefni verši undir eftirliti frį fleiri en einum eftirlitsašila.

Stafręnt öryggi er ómissandi hluti af almannavarnastarfi og er hluti af umfangi leiš­bein­ing­anna. Stafręnt öryggi snżst um aš vernda žaš sem er viškvęmt sökum tengsla viš upp­lżs­inga- og samskiptatękni. Žetta žżšir aš mešhöndla veršur stafręn mįl og atvik sem órjśfanlegan žįtt ķ starfi rįšuneyta ķ vinnunni viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borg­ar­anna. Rįš sem gefin eru ķ stefnu rķkisins um net og upplżsingaöryggi meš til­heyr­andi yfirliti yfir śrbętur og leišbeiningar, reglur Fjarskiptastofu um upplżsinga­öryggi og leišbeiningar samgöngu- og sveitar­stjórnar­rįšu­neyt­is­ins įsamt löggjöf um öryggi net- og upplżsingakerfa verša aš vera undirstaša žessarar vinnu fyrir rįšuneytin.

1.3.     Hlutverk rķkislögreglustjóra og Almannavarna

Hlutverki rķkislögreglustjóra ķ umboši dómsmįlarįšherra er lżst ķ 5. og 7. gr. laga um al­manna­varnir nr. 82/2008:

„Rįšherra er fer meš mįlefni almannaöryggis er ęšsti yfirmašur almannavarna ķ landinu. Hann gefur śt reglur um almannavarnastig aš fenginni tillögu rķkislögreglustjóra og aš höfšu samrįši viš almannavarna- og öryggismįlarįš.

 

Rķkislögreglustjóri annast mįlefni almannavarna ķ umboši rįšherra. Rķkislögreglustjóri tekur įkvöršun um almannavarnastig hverju sinni ķ samrįši viš viškomandi lögreglustjóra ef unnt er og tilkynnir žaš rįšherra. Heimilt er aš lżsa yfir almannavarnaįstandi žegar neyšarįstand er lķklegt, er yfirvofandi eša rķkir eša sambęrilegar ašstęšur eru fyrir hendi. […]“

 

„Rķkislögreglustjóri hefur umsjón meš aš rįšstafanir séu geršar ķ samręmi viš stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum.

 

Rķkislögreglustjóri hefur eftirlit meš skipulagi almannavarna į landinu öllu og eftirlit meš almannavörnum sveitarfélaga. Hann hefur eftirlit meš gerš hęttumats ķ samrįši viš almannavarnanefndir. Hann tekur žįtt ķ undirbśningi og gerš višbragšsįętlana rķkis og sveitarfélaga, sbr. VI. kafla laga žessara, og hefur eftirlit meš endurskošun žeirra og samhęfingu. Auk žessa hefur rķkislögreglustjóri eftirlit meš gerš višbragšsįętlana einkaašila. Hann hefur meš höndum eftirlit meš samhęfingu višbragšsašila og annarra ašila, sbr. 8. gr., og meš stjórn ašgerša bęši įšur og eftir aš hęttu ber aš garši.

 

Rķkislögreglustjóri skipuleggur forvarnir og almenningsfręšslu į sviši almannavarna, svo og fręšslu einkaašila, stjórnvalda og almennings um skipulag almannavarnakerfisins eftir žvķ sem žurfa žykir. Auk žess annast rķkislögreglustjóri žjįlfun og fręšslu į sviši almannavarna.

 

Rķkislögreglustjóri tekur žįtt ķ alžjóšlegu samstarfi stjórnvalda um almannavarnir.“

Almannavarnardeild Rķkislögreglustjóra annast mįlefni almannavarna ķ umboši dóms­mįla­rįšherra. Almannavarnir gegna lykilhlutverki ķ  samhęfingu, bęši įš­ur og eftir aš hęttu ber aš garši.

Dómsmįlarįšherra ber įbyrgš į žvķ aš upplżsa rķkisstjórn um stöšu mįla ķ samręmi viš skżrslur rķkislögreglustjóra eftir žörfum.

Įskorun Almannavarna, eins og allra samręmingarašila, er aš nį įrangri įn žess aš hafa beint stjórnunarvald yfir öllum žeim ašilum sem žarfnast samhęfingar. Sem samręmingarašili žurfa Almannavarnir aš leitast viš aš koma į fót samręmdum ramma sem hinir żmsu ašilar geta tengt viš, t.d. sameiginlegum įhęttuskilningi, sameiginlegri mynd af įskorunum, sameiginlegum oršaforša, skżringum į „bestu starfshįttunum“ mįlefnasvišsins, virkri leišsögn, sam­eigin­legum vettvöngum og föstum verkferlum fyrir skżrslugjöf. Aš auki er mikilvęgt aš Almannavarnir sem samręmingarašili sinni žvķ aš byggja upp traust hjį žeim sem į aš samręma starfsemi hjį. Almannavarnir bśa ķ haginn fyrir leišsögn og aukna fęrni į sviši višbśnašar, m.a. meš žvķ śtbśa leišbeiningar um vinnu rįšuneyta viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna.

Meš eftirliti Almannavarna og söfnun upplżsinga um stöšu öryggis samfélagsins og borg­ar­anna fęst yfirsżn og kerfisbundin framsetning į žekkingu meš mismunandi uppruna. Žó svo aš einstök rįšuneyti beri įbyrgš į lżsingu eigin įbyrgšarsvišs žurfa Almannavarnir aš geta dregiš žį žekkingu saman og m.a. gert samanburšarmat į įhęttu og viškvęmni į landsvķsu.

Almannavarnir fylgja žvķ eftir aš unniš sé heildstętt, kerfisbundiš, įhęttumišaš og žvert į mįlefnasviš viš aš tryggja öryggi borgaranna į landsvķsu.

Tengilišir rįšuneyta og stofnana viš rķkislögreglustjóra koma žvķ į framfęri innan sķns rįšuneytis aš mikilvęg verkefni rįšuneyta er varša almannavarnir nįi fram aš ganga. Jafnframt hafa žeir umsjón meš višbragšsįętlanagerš rįšuneytisins og stofnana žess, skipulagningu fyrirhugašra višbragša og ašgerša til žess aš tryggja greiša framkvęmd višbragšsįętlunar ķ samręmi viš lög sem um starfssvišiš gilda. Rķkislögreglustjóri veitir tengilišum stušning og ašhald vegna framangreinds til aš tryggja samręmda fram­kvęmd.

Eftir óvešriš sem gekk yfir landiš 2019, hafa mikilvęgir innvišir veriš ķ brennidepli. Įbyrgš į eftirfylgni į mįlefnasvišunum skiptist į žau rįšuneyti sem fara meš ašalįbyrgš. Ķ skżrslunni Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu hafa Almannavarnir śtfęrt og afmarkaš żmis verkefni samfélagsins meš tilheyrandi starfsgetu. Slķk afmörkun aušveldar fyrir aš gera vinnu markvissari ķ žeim tilgangi aš styrkja getu samfélagslega mikilvęgra verkefna ķ aš standast įraun.


 

2.  Kröfur um vinnu
rįšuneyta viš aš tryggja öryggi samfélagsins
og borgaranna

2.1.     Skżring og lżsing į lykilhlutverkum og įbyrgš

Krafa 2.1:

Ķ 2. gr. almannavarnarlaga nr. 82/2008 segir:

„Rķkiš fer meš almannavarnir į landinu öllu, hvort heldur sem er į landi, ķ lofti eša į sjó. Sveitarfélög fara meš almannavarnir ķ héraši, ķ samvinnu viš rķkisvaldiš.“

Žetta felur ķ sér aš rįšuneyti žarf aš afmarka og lżsa lykilhlutverkum og įbyrgš rįšuneytisins og undirstofnana viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna, innan žeirra mįlefnasviša sem žaš ber įbyrgš į.

Ķ athugasemdum viš 2. gr. almannavarnalaga segir auk žess:

„Viš śtfęrslu į skipulaginu er gert rįš fyrir aš eftirfarandi reglur verši lagšar til grundvallar:

1.       Svišsįbyrgšarreglan.
Sį ašili sem fer venjulega meš stjórn tiltekins svišs samfélagsins eša tiltekins svęšis eša umdęmis skal skipuleggja višbrögš og koma aš stjórn ašgerša žegar hęttu ber aš garši.

2.       Grenndarreglan.
Stašbundin stjórnvöld undirbśa fyrirbyggjandi rįšstafanir og višbragšsįętlanir.

3.       Samkvęmnisreglan.
Yfirvald eša stofnun sér į hęttustundu um björgunarstörf į verksviši sķnu.

4.       Samręmingarreglan.
Allir višbragšsašilar samhęfa störf sķn viš undirbśning ašgerša vegna hęttuįstands žannig aš bśnašur og mannafli sé nżttur į skilvirkan hįtt.“

Lżsingar į hlutverkum, įbyrgšarsvišum og verkefnum eru upphafiš aš vinnunni viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna. Landsskipulagsstefna[4] įsamt yfirliti yfir samfélagslega mikilvęg verkefni sem fram koma ķ skjali Almannavarna Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu er grunnur žessarar lżsingar. Rįšuneyti geta einnig lżst öšrum žįttum sem žau telja mikilvęgt aš fylgja eftir.

Rįšuneytum er bent į aš:

•    meta hvort rįšuneyti beri įbyrgš į įhęttužįttum eša öšrum žįttum sem mikilvęgt er aš fylgja eftir til višbótar viš aš fylgja eftir žįttum sem varša samfélagslega mikilvęg verkefni.

•    kortleggja žverfagleg mįlefni (innan mįlefnasvišs rįšuneytis og žvert į verkefni rįšuneyta) og meta žörf fyrir aš skżra hver beri įbyrgš į hvaša žįttum.

•    kortleggja lög, reglugeršir, gögn frį Alžingi, samninga o.s.frv. žar sem męlt er fyrir um žaš hvernig rįšuneyti skipuleggi vinnuna viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna.

•    ķhuga aš śtbśa skjal sem lżsir hlutverkum og įbyrgš rįšuneytis er viš koma öryggi samfélagsins og borgaranna.

Naušsynlegur upphafsstašur vinnu rįšuneytis viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna er aš skżra og lżsa žvķ sem liggur innan įbyrgšarsvišs rįšuneytis meš tilliti til almannavarna. Slķk lżsing žarf m.a. aš byggja į almannavarnalögum, skilgreiningum į hugtökum og įhęttustjórnun; sjį kafla 1, Višauka 1 og Višauka 2 ķ žessum leišbein­ingum. Yfirlit yfir samfélagslega mikilvęg verkefni og skjal Almannavarna, Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu, eru naušsynlegur upphafspunktur fyrir vinnu viš aš skżra og lżsa hlutverkum og įbyrgšarsvišum. Ķ skjali Almannavarna eru fjórtįn samfélagslega mikilvęg verkefni sundurlišuš ķ fjörutķu hluta sem kallašir eru starfsgetur en žar er aš finna tilheyrandi skżringar og afmörkun hverrar getu fyrir sig. Hvert rįšuneyti žarf aš fara yfir listann yfir žessi samfélagslega mikilvęgu verkefni og tilheyrandi starfsgetu og meta:

1.   hvort žaš beri įbyrgš į öllu verkefninu eša ašeins aš hluta og eins getu žess til aš sinna žvķ.

2.  hvaš žaš er sem felst ķ žeirri įbyrgš.

Öll rįšuneyti hafa skyldur, žó ķ mismiklum męli, sem tengjast samfélagslega mikilvęgu verkefnunum Stjórnun og neyšarstjórn og UT-öryggi. Til aš uppfylla skyldur sem fylgja upplżsingatękniöryggi verša rįšuneytin sérstaklega aš fylgja eftir stefnu rķkisins um net- og upplżsingaöryggi.

Til višbótar viš aš skżra įbyrgš sķna į samfélagslega mikilvęgum verkefnum žarf rįšu­neyti aš hafa skżringu į žvķ hvaša įhęttužįttum rįšuneytiš kann aš bera įbyrgš į. Śtgangspunktur fyrir žį vinnu getur t.d. veriš skżrsla Almannavarna, Greining hęttu­svišsmynda, žar sem fjölda įhęttužįtta er lżst: skrišum, smitsjśkdómum, samgöngu­slysum, hryšjuverkum o.s.frv. Einnig žarf aš skoša mat annarra yfirvalda į ógnunum, įhęttu og veikleikum. Ašalįbyrgš į neyšarvišbśnaši og hęttustjórnun innan įhęttužįttar er oft falin einu rįšuneyti en nokkur rįšuneyti geta veriš įbyrg fyrir forvörnum į sama žętti. Žetta į einkum viš um įhęttužętti sem tengjast nįttśruvį og atvikum sem framkvęmd eru af įsetningi.

Einnig žarf aš vinna mat į žvķ hvort einhver verkefni eša įkvešnir žęttir heyri undir įbyrgšarsviš tiltekins rįšuneytis žó žeir séu ekki tilgreindir ķ Landsskipulagsstefnu; ž.e. rįšuneyti vinnur mat į žeim verkefnum og žįttum sem žaš telur mikilvęgt aš hafa sérstaka eftirfylgni meš til žess aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna.

Til aš foršast grį svęši ķ eftirfylgni įbyrgšaržįtta žarf rįšuneyti aš hafa yfirsżn yfir hvaša žętti žarf aš skżra. Žetta į viš um skiptingu įbyrgšar innan eigin mįlefnasvišs og žvert į verkefni rįšuneyta. Ķ tilvikum žar sem löggjöf nęr til eins eša fleiri mįlefnasviša žurfa rįšuneyti aš skżra hvort um er aš ręša dreifingu og eftirfylgni meš stjórnsżsluįbyrgš sem samkomulag er um.

Eins getur veriš višeigandi aš rįšuneyti geri mat į allri starfsemi innan sķns mįlefnasvišs og skilgreini hlutverk sitt og višeigandi stofnana. Į grundvelli slķks mats žurfa rįšuneyti aš fara yfir hvaša śrręšum žau hafa yfir aš rįša, meta hvort žau dugi og skżra hvort rįšuneyti žurfi aš verša sér śti um fleiri śrręši.

Rįšuneyti žarf einnig aš hafa yfirsżn yfir kröfur um öryggi samfélagsins og borgaranna og višbśnaš sem męlt er fyrir um og tilgreindur ķ lögum og reglugeršum sem og kvašir ķ samningum, leišbeiningar og fyrirmęli ķ žingskjölum o.s.frv.

Žaš getur veriš kostur aš lżsa hlutverkum og skyldum rįšuneytis til aš tryggja öryggi borgara og višbśnaš ķ sérstöku skjali sem er endurskošaš reglulega og uppfęrt eftir žörfum. Skjališ žarf aš festa ķ sessi ķ stjórnun višeigandi rįšuneytis.

2.2.     Kerfisbundinn undirbśningur og višhald į greiningu į įhęttu og įfallažoli

Krafa 2.2:

Ķ 15. gr. laga nr. 82/2008 segir:

„Einstök rįšuneyti og undirstofnanir žeirra skulu, ķ samvinnu viš rķkislögreglustjóra, kanna įfallažol žess hluta ķslensks samfélags sem fellur undir starfssviš žeirra

Ķ athugasemd viš 15. gr. ķ frumvarpi laga um almannavarnir segir auk žess:

„Ķ 1. mgr. er gert rįš fyrir samvinnu rįšuneyta og undirstofnana žeirra og rķkislögreglustjóra varšandi könnun į įfallažoli ķslensks samfélags. Žessi regla byggist, eins og žegar hefur veriš gerš grein fyrir, į meginreglunni um svišsįbyrgš – nįnar tiltekiš aš žaš stjórnvald sem almennt vinnur į tilteknu sviši skuli framkvęma hęttumat og skipuleggja višbrögš viš utanaškomandi hęttu.“

Gerš er krafa um aš hvert rįšuneyti fyrir sig sżni fram į aš žaš vinni og višhaldi greiningu į įhęttu og įfallažoli[5] į kerfisbundinn hįtt meš śtgangspunkt ķ mati į atvikum, hvort sem um er aš ręša įsetning eša óviljandi atvik sem geta ógnaš rįšuneyti og starfsgetu mįlefnasvišs og setja lķf, heilsu og efnisleg veršmęti ķ hęttu.

Rįšuneyti žarf aš taka įbyrgš į žvķ aš mat į įhęttu og viškvęmni į mįlefnasvišinu sé uppfęrt (ž.m.t. fyrir rįšuneytiš). Greiningin getur, žar sem žaš į viš, byggt į greiningum og mati undirstofnana.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    sjį til žess aš greining(ar) į įhęttu og įfallažoli nįi til žess įbyrgšarsvišs sem skilgreint er af rįšuneyti ķ samręmi viš Kröfu 2.1.

•    byggja į greiningum sem unnar eru af undirstofnunum og tengdri starfsemi. Ķ žessu samhengi žarf aš hafa ķ huga aš gefa skżr og samhljóša fyrirmęli um hvaš greiningar stofnananna eigi aš innihalda, žannig aš rįšuneyti geti aušveldlega nżtt nišurstöš­urnar.

•    afla og meta greiningar frį annarri starfsemi sem geta haft žżšingu fyrir įhęttumynd rįšuneytis.

•    gera e.t.v. sérstaka greiningu į įhęttu og įfallažoli fyrir eigin starfsemi rįšuneytisins.

•    setja heildarįhęttumyndina fram ķ einu skjali.

•    festa greiningar ķ sessi ķ stjórnun rįšuneytisins og į skrifstofum žess.

Greiningu į įhęttu og įfallažoli žarf žegar įhętta er įhyggjuefni og žar sem sį eša žaš sem žarf aš žola afleišingar af įhęttunni er viškvęmur. Greining į įhęttu og įfallažoli kortleggur lķkur į og afleišingar af óęskilegum atvikum. Greiningar į įhęttu og viškvęmni eru lykilatriši ķ įhęttustjórnun rįšuneytisins Ķ greiningu į įhęttu og įfallažoli er skošaš hversu miklar lķkur eru į aš atvik sem valda skaša gerist og hvaša afleišingar žaš hafi. Ķ greiningunni felst einnig skošun į hvaša möguleikar eru til aš hafa stjórn į skašanum og hvaša žęttir sem og tengsl milli uppruna atviksins, ferils žess og vištaka eru mikilvęgastir. Ķ greiningunni eru ekki teknar įkvaršanir um hina żmsu valkosti um hvernig į aš stjórna įhęttunni. Til žess aš hafa stjórn į įhęttunni žarf aš horfa til efnahagslegra, félagslegra og pólitķskra žįtta og hagkvęmnisjónarmiša til aš taka įkvaršanir um hvernig eigi aš stjórna įhęttunni. Greining į įhęttu og įfallažoli į rįšuneytisstigi er yfirskipuš en žarf žó aš vera nęgilega įžreifanleg til aš skapa grundvöll til aš greina įhęttuminnkandi śrbętur. Ķ Višauka 2. viš žessar leišbeiningar er aš finna lķkan fyrir įhęttustjórnun en žar eru skrefin Kennsl borin į hęttur og Įhęttugreining höfš meštalin ķ kröfu laganna um greiningu į įhęttu og įfalla­žoli. Greining rįšuneytisins į įhęttu og įfallažoli og greiningar undirstofnana žess sem tengjast heildarmarkmišum mįlefnasvišsins žurfa aš byggja į sameiginlegum skilningi į įhęttumynd mįlefnasvišsins og į žvķ hvaša įhęttur eru mikilvęgastar og hvers vegna sem og hvaša įhęttur hęgt er aš takast į viš innan žeirra ramma sem starfseminni eru settir. Auk žess sem horfa žarf til įfallažols samfélagslega mikilvęgra verkefna og žess hvaša įhęttu rįšuneytiš, viškomandi stofnun og samfélagiš getur sętt sig viš.

Naušsynlegt er aš greiningunum į įhęttu og įfallažoli sé fylgt eftir meš įhęttumati og įhęttustjórnun. Žetta er śtfęrt ķ Kröfu 2.3.

Hvaša kröfur eru geršar?

Greining rįšuneytis į įhęttu og įfallažoli žarf aš taka śtgangspunkt ķ žeim stefnum sem liggja fyrir: stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum, landsskipulagsstefnu og undirgögnum hennar, öšrum stefnumótandi skjölum um įhęttu, ógnir og viškvęmni įsamt fleiri leišbeinandi skjölum, t.d. Greining hęttusvišsmynda (Almannavarnir, 2021) og Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu (Almannavarnir, 2021). Til višbótar viš stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum og landskipulagsstefnu er ešlilegt aš byggja į greiningum sem geršar eru af undirstofnunum og/eša tengdri starfsemi, žegar slķkar eru fyrir hendi, og öšrum greiningum samfélagsins sem geta skipt mįli fyrir įbyrgšarsviš rįšuneytisins. Greining į įhęttu og įfallažoli fyrir Reykjavķkurborg getur t.d. veriš višeigandi fyrir rįšuneytin žar sem hśn lżsir įhęttužįttum sem geta haft įhrif į starfsemi rįšuneytisins og stofnana ķ höfušborginni.

Greiningin žarf aš nį til žess sem rįšuneytiš hefur skilgreint sem sitt įbyrgšarsviš vegna vinnunnar viš aš tryggja öryggi borgaranna og višbśnaš, sjį Kröfu 2.1, og žarf bęši aš nį til įsetningsverka og óviljandi atvika. Žetta žarf lķka aš geta fališ ķ sér krķsur sem varša öryggisstefnu Ķslands, og hernašrašgeršir sbr. 1. gr. laga um almannavarnir nr. 82/2008 og žį įbyrgš sem rįšuneytiš og tilheyrandi mįlefna­sviš hefur um žaš aš uppfylla eigin žarfir og mögulega styšja viš herafla bandamanna.

Lög um almannavarnir nr. 82/2008 gera ekki kröfu um  aš notuš sé sérstök skilgreining į hugtakinu įhętta eša aš sérstök ašferš sé notuš til aš greina įhęttu og viškvęmni. Sś ašferš viš įhęttugreiningu sem lżst er ķ ISO 31000: 2018 er almenn og hana er hęgt aš nota ķ żmsu samhengi. Til eru sértękari stašlar fyrir įhęttugreiningu sem taka į mis­munandi hįtt į mati į lķkindum og viškvęmni, t.d. NS 5814 og NS 5832.

Sérstaklega žegar um atvik af įsetningi er aš ręša getur veriš flókiš aš gera lķkindamat sem byggir į tķšni atvika en slķkt mat veršur samt oft óbeint innifališ ķ greiningum.[6] Hvaš sem žvķ lķšur er mikilvęgt aš matiš sé unniš į grundvelli žekkingar og aš žaš sé sżnilegt hvernig lķklegar ógnir og svišsmyndir eru notašar, til žess aš greiningin verši raunsę, kerfisbundin og hęgt sé aš sannprófa hana.

Greiningar į įhęttu og viškvęmni fela venjulega ķ sér mat į eftirfarandi žįttum:

•    lķkur; ž.e. hve lķklegt er aš atvik eigi sér staš

•    afleišingar; ž.e. hverjar afleišingar atviks geta oršiš fyrir samfélagsleg veršmęti og starfsgetu

•    veikleikar; ž.e. hvaša veikleikar ķ kerfum geta stušlaš aš žvķ aš atvik geti įtt sér staš og aš žaš hafi alvarlegar afleišingar

•    óvissa; ž.e. hversu góš žekking liggur aš baki greiningunni og hve viškvęm nišur­stašan er fyrir litlum breytingum mišaš viš žęr forsendur sem gefnar eru

Gerš er krafa um kerfisbundna nįlgun og višeigandi skjölun. Greiningin žarf aš vera skrįš, yfirfarin reglulega og uppfęrš eftir žörfum. Tķšni uppfęrslu er m.a. hęgt aš meta śt frį žróun ķ įhęttuašstęšum og/eša žekkingu innan mįlefnasvišs rįšuneytis.

Yfirlit byggt į einni eša fleiri greiningum į įhęttu og viškvęmni

Rįšuneyti getur sjįlft śtbśiš eša tekiš žįtt ķ gerš einnar eša fleiri greininga į įhęttu- og viškvęmni sem taka til allrar įbyrgšar tiltekins mįlefnasvišs. Kosturinn viš aš śtbśa eina greiningu sem fylgir einni sérstakri ašferš er aš aušveldara veršur aš bera saman įhęttu į mismunandi atvikum og fagsvišum. Ef rįšuneyti velur lausn žar sem geršar eru fleiri greiningar getur veriš gagnlegt aš śtbśa sérstakt skjal žar sem heildarįhęttumyndin sem rįšuneytiš žarf aš hafa yfirsżn yfir er sett fram og žar sem mat į hvaša įhęttužęttir krefjast frekari eftirfylgni er lagt.

Žaš getur veriš gott aš śtbśa greiningu į įhęttu og įfallažoli į eigin starfsemi rįšuneytis sem er ašskilin frį heildargreiningu į mįlaefnasviši rįšuneytisins, žar sem žau atriši sem einblķnt er į og sjónarhorn į greininguna eru mjög ólķk. Sś fyrrnefnda metur afleišingar fyrir starfsgetu rįšuneytisins (ef bilun eša brestir verša ķ byggingum, aflgjafa, UT-kerfi o.s.frv.) en heildargreining į mįlefnasviši rįšuneytisins metur hins vegar afleišingar ytri atvika į almenning og samfélagiš.

Greiningarferliš

Reynslan hefur sżnt aš sjįlft ferliš viš aš gera greininguna hjįlpar til viš aš efla skilning į įhęttu ķ rįšuneytinu. Greiningar į įhęttu- og viškvęmni sem rįšuneytiš gerir žurfa aš fela ķ sér undirstofnanir og/eša tengda starfsemi og vera festar ķ sessi ķ skipulagi og stjórnun. Meš slķku verklagi geta greiningar stušlaš aš sameiginlegum skilningi į heildarįhęttumynd og lagt grunn aš forgangsröšun.

2.3.     Framkvęmd śrbóta

Krafa 2.3:

Ķ almennri umfjöllun ķ II. kafla frumvarps til almannavarnalaga[7] um nżmęli frum­varps­ins segir:

„Aukin krafa verši gerš um aš tilgreindir ašilar semji višbragšsįętlanir, afhendi žęr til rķkislögreglustjóra og ęfi sķšan samkvęmt žeim. Lagšar verši mun rķkari skyldur į rķkisstofnanir, sveitarfélög og ķ einstökum tilvikum einkaašila um gerš višbragšsįętlana eša žróun öryggisrįšstafana. Žannig verši meiri lķkur į žvķ aš almannavarnakerfiš sé reišubśiš į hęttustundu og aš višbrögš séu betur skilgreind žegar ašgerša er žörf

Samkvęmt kröfum ķ lögum nr. 123/2015 um opinber fjįrmįl 20. gr.:

„Hver rįšherra setur fram stefnu fyrir žau mįlefnasviš og mįlaflokka sem hann ber įbyrgš į til eigi skemmri tķma en fimm įra. Ķ stefnunni skal lżsa įherslum og markmišum, ž.m.t. gęša- og žjónustumarkmišum, um fyrirkomulag, žróun og umbętur į žeirri starfsemi sem fellur undir viškomandi mįlefnasviš. Ķ stefnunni skal gerš grein fyrir hvernig markmišum verši nįš, įbyrgšarskiptingu, tķmasetningum, nżtingu fjįrmuna og įherslum viš innkaup. Žį skal gerš grein fyrir fyrirhugušum lagabreytingum. Stefna fyrir mįlefnasviš skal vera heildstęš og ķ samręmi viš žau fjįrhęšamörk sem fram koma ķ gildandi fjįrmįlaįętlun

Ķ žeim tilvikum žar sem įbyrgšarsviš tveggja eša fleiri rįšherra skarast žurfa žau ķ samrįši aš móta stefnu meš hlišsjón af žeim stjórnarmįlefnum sem heyra undir žau.

Gerš er krafa um aš hvert rįšuneyti fyrir sig geti sżnt fram į aš žaš stušli aš śrbótum sem draga śr lķkum į og afleišingum af óęskilegum atvikum į eigin mįlefnasviši.

Į grundvelli greiningar į įhęttu og mats į śrbótum žurfa rįšuneyti aš meta, įkveša og hrinda ķ framkvęmd śrbótum žannig aš viškvęmni og veikleikar minnki innan alls mįlefnasvišsins. Žetta er til aš nį sem mestu žoli og žrautseigju ķ samfélagslega mikilvęgum verkefnum og aš skipulag og stjórnun innan einstaka rįšuneytis, undirstofnana og tengdrar starfsemi sé undirbśin undir aš takast į viš mismunandi geršir af neyš.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    įkveša hvaša įhęttuašstęšur rįšuneyti er tilbśiš aš samžykkja.

•    fella śrbętur inn ķ venjubundiš ferli rįšuneytis er varšar skipulag, fjįrhagsįętlun og forgangsröšun.

•    fylgja śrbótum eftir (innan rįšuneytis og innan mįlaefnasvišs).

Greiningarnar į įhęttu og įfallažoli eru grundvöllur fyrir framkvęmd śrbóta sem geta dregiš śr lķkum į eša afleišingum af óęskilegum atvikum og krķsum į mįlefnasviši rįšuneytis. Samt sem įšur getur samfélagiš aldrei oršiš įhęttulaust. Meš įhęttumati ętti rįšuneyti aš leitast viš aš įkveša hvaša įhęttur žaš getur samžykkt, hverjar žaš er ekki tilbśiš aš samžykkja og hvaša įhęttum er e.t.v. hęgt aš gera eitthvaš ķ. Žetta felur mešal annars ķ sér aš meta hvort hęgt sé aš foršast įhęttu, įvinning og kostnaš śrbóta og aš bera ólķka samfélagslega hagsmuni saman, t.d. meš žvķ aš gera upp į milli öryggissjónarmiša og óskar um opiš samfélagiš. Žaš getur veriš višeigandi aš bera mikilvęg mįl sem tengjast samžykki į įhęttu į landsvķsu undir rķkisstjórn og e.t.v. Alžingi.

Įhęttuminnkandi śrbętur (ašrar en tafarlausar śrbętur) sem įkvešiš hefur veriš aš hrinda ķ framkvęmd žarf  aš fella meš višeigandi hętti inn ķ venjuleg verkferli fyrir skipulag og forgangsröšun tiltekins rįšuneytis. Žęr śrbętur sem rįšuneyti kżs aš halda įfram meš žarf aš framkvęma innan hęfilegs tķma og fella inn ķ stjórnarskjöl (svo sem višskipta­įętlanir, erindisbréf og fjįrhagsįętlunarskjöl). Mat og framkvęmd sértękra ašgerša er oft hjį undirstofnunum, byggt į stašbundnum, faglegum og/eša rekstrar­legum ašstęšum (sbr. einnig grenndarregluna). Rįšuneytiš tryggir aš framkvęmd ašgerš­anna sé fylgt eftir meš stöšu- og įrangursmati rįšuneytisins og ķ eftirfylgni meš stjórn­un stofnananna ķ samręmi viš lög um opinber fjįrmįl nr. 123/2015.

Naušsynlegar umbętur į sviši almannavarna ķ kjölfar skošunar į įhęttum og įfallažoli innan hvers mįlefnasvišs žurfa aš vera hluti af stefnumótun rįšherra skv. 20. gr. laga um opin­ber fjįrmįl nr. 123/2015. Ķ stefnunni skal lżsa įherslum og markmišum, ž.m.t. gęša- og žjónustumarkmišum, įherslum og markmišum um fyrirkomulag og žróun og um­bótum į žeirri starfsemi sem fellur undir viškomandi mįlefnasviš.

Hér veršur lķka aš meta jafnóšum hvort og žį hvenęr upplżsa eigi rķkisstjórn og e.t.v. Alžingi.

2.4.     Lżsing og mat į višbśnaš­arašgeršum

Krafa 2.4:

Ķ 2. mįlsl. 1. mgr. 15. gr. almannavarnalaga nr. 82/2008 segir:

„[…] Žį skulu einstök rįšuneyti og stofnanir į žeirra vegum, ķ samvinnu viš rķkislögreglustjóra og ķ samręmi viš lög sem um starfssvišiš gilda, skipuleggja fyrirhuguš višbrögš og ašgeršir samkvęmt višbragšsįętlun žar sem m.a. er fjallaš um eftirfarandi žętti: […]

2. Višbśnaš višbragšsašila, m.a. lišsafla, žjįlfun lišsafla og śtbśnaš og stjórnsżslu­višbśnaš

Ķ 1. gr. almannavarnalaga kemur einnig fram aš markmiš almannavarna er aš gera rįšstafanir til aš koma ķ veg fyrir og takmarka hęttu.

Ęskilegt er aš rįšuneyti lżsi žvķ hvernig śrbótum og višbśnaši er ętlaš aš draga śr lķkum į og takast į viš afleišingar af óęskilegum atvikum į eigin mįlefnasviši.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    afla sér žekkingar sem getur sagt til um aš hve miklu leyti śrbętur geti haft tilętluš įhrif og leitt til žeirrar įhęttuminnkunar sem ętlunin er aš nį fram.

Rįšuneytin žurfa aš lżsa žvķ aš hve miklu leyti ólķkar śrbętur henta til aš draga śr lķkum į og/eša afleišingum af žeim atvikum sem tiltekiš rįšuneyti hefur axlaš įbyrgš į. Žetta er hęgt aš gera ķ tengslum viš śtfęrslu į greiningum į įhęttu og įfallažoli, eša ķ sérstöku ferli eftir aš greiningin hefur veriš gerš.

Eftir aš śrbętur hafa veriš geršar žarf tiltekiš rįšuneyti aš leggja mat į hvort žęr hafi dregiš śr įhęttu.

Višeigandi eftirlitsspurningar eru:

•    Hafa śrbęturnar stušlaš aš žvķ aš draga śr lķkum į aš atvik geti įtt sér staš?

•    Eru žęr hindranir sem settar hafa veriš upp nęgilega įrangursrķkar?

•    Er žörf į breytingum og ašlögunum eša hugsanlega frekari śrbótum?

2.5.     Markmiš fyrir vinnu sem mišar aš öryggi samfélagsins og borgaranna į eigin mįlefnasvišum

Krafa 2.5:

Ķ įkvęši 2. mgr. 1. gr. laga nr. 82/2008 segir:

„Markmiš almannavarna er aš undirbśa, skipuleggja og framkvęma rįšstafanir sem miša aš žvķ aš koma ķ veg fyrir og takmarka, eftir žvķ sem unnt er, aš almenningur verši fyrir lķkams- eša heilsutjóni, eša umhverfi eša eignir verši fyrir tjóni, af völdum nįttśruhamfara eša af mannavöldum, farsótta eša hernašarašgerša eša af öšrum įstęšum og veita lķkn ķ nauš og ašstoš vegna tjóns sem hugsanlega kann aš verša eša hefur oršiš

Hvert og eitt rįšuneyti žarf ķ ljósi žessa aš sżna fram į aš žaš setji markmiš fyrir vinnu viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna vegna eigin mįlefnasvišs.

Markmiš, forgangsröšun og rįšstafanir žurfa jafnframt aš koma fram ķ fjįrlagatillögum rįšuneytisins, erindisbréfum og /eša öšrum tilmęlum, eftir žvķ sem viš į. Ęskilegt er aš eftirfylgni taki m.a. miš af žeim śrręšum sem sett eru fram ķ lögum um opinber fjįrmįl nr. 123/2015 .

Į grundvelli yfirstjórnunar og eftirlitsskyldna sinna bera rįšuneyti įbyrgš į aš undirstofnanir og önnur starfsemi, t.d. sem heyrir undir mįlefnasviš žess, standi vörš um öryggi samfélagsins og borgaranna į kerfisbundinn hįtt, žar meš tališ aš forgangsröšun og markmiš séu skilgreind.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    kortleggja markmiš tiltekins rįšuneytis er varšar öryggi samfélagsins og borgaranna.

•    fylgja eftir markmišum, įrangri og forgangsröšun meš stjórnun stofnana og annarrar starfsemi sem heyrir undir mįlefnasviš žess; hugsanlega fella inn ķ fyrirmęli kröfur um višbśnaš, frammistöšu, starfsgetu og virkni, o.s.frv.

•    meta višeigandi ašgeršir gagnvart ašilum innan mįlefnasvišs žar, žar meš tališ sjįlfstęšum stofnunum.

Markmiš fyrir vinnu sem mišar aš öryggi samfélagsins og borgaranna

Ķ leišbeiningunum kemur fram aš rįšuneyti žurfi aš setja sér markmiš fyrir vinnu sem mišar aš öryggi samfélagsins og borgaranna en žaš er t.d. hęgt aš gera meš žvķ aš greina markmiš sem rįšuneyti hefur žegar sett fram um öryggi samfélagsins og borgaranna og e.t.v. meš žvķ aš skilgreina nż markmiš, byggš į žeirri žörf į aš draga śr įhęttu. Lykilatrišiš er aš markmišin nįi yfir allt įbyrgšarsviš rįšuneytisins (sbr. Kröfu 2.1 žar sem lykilhlutverkum og įbyrgšarsvišum er lżst).

Mikilvęgt er aš višhalda eša vernda samfélagslega mikilvęg verkefni eša žjónustu śt frį žvķ sjónarmiši aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna og móta žarf markmiš um sem besta samfellu ķ starfsemi žeirra verkefna.

Eftirfylgni markmiša meš stjórnun starfsemi og stofnana

Vinnan viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna er órjśfanlegur hluti af markmišum rįšuneytis og įrangursstjórnunarstarfi žess. Rįšuneyti žarf aš sjį til žess aš tilsett markmiš og kröfur um įrangur nįist. Koma žarf ķ veg fyrir frįvik og tryggja aš žau séu uppgötvuš og leišrétt, eins og žörf žykir.[8]

Undirstofnanir

Til žess aš rįšuneyti hafi nęgar upplżsingar til stjórnunar og traustan grundvöll fyrir įkvarš­anir er varša öryggi samfélagsins og borgaranna, žurfa leišbeiningar žess efnis aš koma skżrt fram ķ fyrirmęlum, erindisbréfum eša samsvarandi gögnum til undirstofnana sem fylgja žarf eftir į samrįšsfundum rįšuneytis og stofnana. Markmiš og eftirfylgni meš nišurstöšum vegna almannavarnastarfs žarf einnig aš vera samžętt ķ heildar­starfsemi hvers rįšuneytis og fyrir einstakar skrifstofur žess. Mat undirstofnana og grein­ing į įhęttu og įfallažoli žurfa einnig aš vera hluti af žeim upplżsingum sem rįšuneyti nżtir viš stjórnun.

Kröfur sem geršar eru til undirstofnana sem til dęmis tengjast starfsgetu vegna višlagastjórnunar, višbśnašarstigs, frammistöšu og samfellu ķ verkefnum sem stofnunin ber įbyrgš į, žurfa aš koma skżrt fram og žaš getur til dęmis veriš hagkvęmt aš hafa žetta ķ fyrirmęlum.

Ašrir ašilar į mįlefnasvišinu

Įbyrgš į mįlaflokknum nęr einnig til ašila eins og sveitarfélaga, einkafyrirtękja og sjįlfbošališasamtaka innan tiltekins mįlaefnasvišs sem rįšuneytiš ber įbyrgš į. Rįšuneytiš hefur venjulega ekki beina stjórnun yfir žessum ašilum og sveitarfélög eru sjįlfstęš stjórnsżslustig sem lśta lżšręšislega kosinni stjórn. Engu aš sķšur getur rįšu­neytiš sem hefur heildarįbyrgšina gert vęntingar sżnilegar, fylgt eftir og veitt nauš­syn­legar leišbeiningar sem tengjast viškomandi fagsviši til annarra ašila į mįl­efna­sviš­inu.

Žar sem rįšuneyti skortir beina stjórnun getur  žaš engu aš sķšur notaš żmis konar aš­ferš­ir til aš hafa įhrif į og fylgja eftir starfi sem mišar aš žvķ aš tryggja višbśnaš og öryggi sam­fé­lagsins og borgaranna, s.s. löggjöf (lög og reglugeršir meš tilheyrandi eftirliti eša samningum), fjįrhagslegar leišir (t.d. eyrnamerktir styrkir) og fręšsla (t.d. leiš­bein­ing­ar, mišl­un žekkingar, rannsókna- og žróunarverkefni). Rįšuneyti getur einnig komiš į fót sam­starfs­klösum eša sérstökum rįšum eša nefndum.

Žegar kemur aš sveitarfélögunum žarf aš vega og meta sjónarmiš sem segja til um stjórnun rķkisins sem og sjónarmiš um sjįlfstęši sveitarfélaga. Žessi sjónarmiš geta komiš til skošunar ef upp kemur neyšarįstand ķ sveitarfélagi (s.s. af völdum nįttśruhamfara).[9]

2.6.     Samręmd vinna milli rįšuneyta

Krafa 2.6:

Ķ 1. og 5. tl. ķ 15. gr. laga nr. 82/2008 gr. segir:

„[…] Žį skulu einstök rįšuneyti og stofnanir į žeirra vegum, ķ samvinnu viš rķkislögreglustjóra og ķ samręmi viš lög sem um starfssvišiš gilda, skipuleggja fyrirhuguš višbrögš og ašgeršir samkvęmt višbragšsįętlun žar sem m.a. er fjallaš um eftirfarandi žętti:

1              Skipulagningu ašgerša. […]

5              Samhęfingu og stjórn ašgerša višbragšsašila og annarra ašila. […]“

Ęskilegt er aš hvert rįšuneyti fyrir sig geti sżnt fram į aš žaš samhęfi eigiš starf viš forvarnir, višbśnaš og višlagastjórn viš önnur rįšuneyti.

Öll rįšuneyti bera sjįlfstętt įbyrgš į aš hafa samband viš önnur rįšuneyti eins og žurfa žykir til aš tryggja aš vinnan sé vel samręmd, sbr. umfjöllun um samręmingarregluna ķ tengslum viš 2. gr. laganna.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    kortleggja hvaša įbyrgšarsviš liggja aš og e.t.v. skarast viš žeirra mįlefnasviš, samanber Kröfu 2.1.

•    skżra hvort og hugsanlega hvernig rįšuneyti getur lagt sitt af mörkum til įhęttustżringar, innan sem utan eigin mįlaflokka.

•    greina žętti sem eru undir öšrum atrišum komnir (t.d. rafmagni og netsambandi) og gefa til kynna žörf fyrir samręmdar forvarnir, skipulagningu og višbśnaš.

•    śtbśa sameiginlegar śrbóta- og višbśnašarįętlanir, žar į mešal samskiptastefnu meš öšrum rįšuneytum, eftir žvķ sem viš į.

•    ęfa samstarf žvert į mörk mįlefnasviša rįšuneytis, mįlaflokka og stjórnsżslustig, sbr. 17. gr. almannavarnalaga nr. 82/2008.

Įhęttustżring krefst samręmdra ašgerša žvert į mįlaflokka og mįlefnasviš. Ekki er hęgt aš takast į viš įskoranir innan eins mįlaflokks eša į einu stjórnsżslustigi. Naušsynlegt er aš samhęfing og samvinna rķki, žvert į mįlefnasviš og į milli žeirra yfirvalda sem fara meš tiltekinn mįlaflokk og annarra ašila ķ héraši, hjį rķki og ķ sveitarfélögum. Žetta į viš um alla almannavarnakešjuna; forvarnir, višbśnaš og neyšarstjórnun. Skilgreining hlutverka og įbyrgšar er lykilatriši ķ žessu samhengi, sbr. Kröfu 2.1. Žörf fyrir samstarf viš önnur rįšuneyti og mįlaflokka getur m.a. vaknaš žegar  ašilar deila įbyrgš į samfélagslegu verkefni eša žegar samtakamįtt žarf til aš koma ķ veg fyrir óęskileg atvik innan mįlefnasvišs eša į įkvešnu landssvęši.

Žegar um forvarnir er aš ręša, geta ašstęšur sem varša įbyrgš veriš sérlega flóknar en meš góšri samvinnu og góšri skilgreiningu į žvķ hver ber įbyrgš, er hęgt aš nį įrangursrķkri samhęfingu. Forvarnir gegn hryšjuverkum eša skotįrįsum ķ skólum eru dęmi um sviš žar sem nokkur rįšuneyti, sviš og stjórnsżslustig eiga ķ hlut. Aš sama skapi eru varnir gegn skrišum dęmi um nįttśruvį sem hęgt er aš koma ķ veg fyrir meš rįšstöfunum į svišum nokkurra rįšuneyta; meš landsskipulagsstefnu, ašal- og deiliskipulagi vegna hśsbygginga, vali į vegstęšum o.s.frv.

Žörf fyrir samvinnu og samręmingu getur einnig sprottiš af žvķ aš žjónusta og starfsemi ķ mismunandi rįšuneytum og mįlefnasvišum er hįš hver annarri; t.d. ręšst geta til aš greiša almannatryggingar og bętur af žvķ aš greišslukerfi virki. Mikilvęgt er aš rįšuneyti viti hvers konar viškvęmni getur falist ķ žvķ aš vera hįš annarri starfsgetu og aš rįšuneyti skżri, ķ samstarfi viš önnur rįšuneyti, meš hvaša hętti hęgt sé aš takast į viš mögulega bresti eša bilun innan verksvišs tiltekins rįšuneytis; t.d.  getur žaš krafist samvinnu um įętlanir og śrbętur.

Órjśfanlegur žįttur ķ skipulagi almannavarna er aš hafa įkvešiš kerfi fyrir móttöku og veitingu ašstošar milli landa žegar naušsyn ber til vegna almannavarnaįstands. Žetta varšar bęši samvinnu borgaralegra stofnana og samvinnu hernašar- og varnarmįla­stofnana, žvert į landamęri žegar almannavarnaįstand skapast.

Til žess aš geta meš markvissum hętti nżtt žaš lišsinni, žjónustu og bśnaš sem bošiš er upp į žvert į landamęri, žarf hvert rįšuneyti aš skoša meš hvaša hętti slķk ašstoš getur nżst į žeirra mįlefnasvišum og tiltaka ķ višbragšsįętlun hver annast hvaš og undirbżr. Einnig žarf aš skoša hvernig Ķsland getur veitt ašstoš skv. millirķkja- og fjölžjóšlegum samningum žegar vį stešjar aš erlendis.

Dómsmįlarįšuneytiš sem fagrįšuneyti gegnir lykilhlutverki er varšar samstarf viš erlend rķki og Evrópusambandiš į sviši almannavarna. Samkvęmt 4. mgr. 7. gr. almanna­varnalaga nr. 82/2008  tekur Rķkislögreglustjóri žįtt ķ alžjóšlegu samstarfi stjórnvalda um almanna­varnir. Utanrķkisrįšuneytiš hefur einnig mikilvęgu hlutverki aš gegna sem tengi­lišur viš erlend hermįlayfirvöld sem eru til ašstošar skv. millirķkja- og fjölžjóša­samningum žegar almannavarnaįstand skapast į Ķslandi. Hér į landi eru ešli mįlsins samkvęmt ašeins borgaraleg yfirvöld sem sinna samstarfi bęši viš erlend hermįla- og borgaraleg yfirvöld į sviši almannavarna. Rķkislögreglustjóri og Land­helgisgęslan sinna verkefnum į sviši varnarmįla samkvęmt samningi viš utan­rķkis­rįšu­neyt­iš en eru į sama tķma borgaraleg stjórnvöld sem starfa undir dómsmįlarįšuneytinu. Žessir ašilar žurfa aš stilla saman strengi žegar kemur aš móttöku erlends hjįlparlišs og śtbśa įętlun um framlag Ķslands vegna įstęšna sem kalla į višbrögš almannavarna. Önnur rįšuneyti geta óskaš eftir ašstoš erlendis frį, meš lišsinni frį dómsmįlarįšuneyti eša utanrķkisrįšuneyti, eftir žvķ sem viš į. Sé um leit og björgun aš ręša, fer samstarf fram ķ gegnum samskipti milli lögregluyfirvalda ķ hverju landi og björgunarstjórnstöš Land­helgisgęslunnar (JRCC-Ķsland)[10].

Samręmingarreglan segir til um aš hvert og eitt rįšuneyti beri sjįlfstęša įbyrgš į frumkvęši aš samstarfi. Rįšuneyti žurfa ekki ašeins aš einbeita sér aš eigin žörfum og hverju žau eru hįš, heldur žurfa žau einnig aš vera mešvituš um hvernig rįšuneyti geta stušlaš aš žvķ aš draga śr įhęttu žvert į mörk mįlefnasviša.

Žekking į störfum annarra rįšuneyta er forsenda fyrir samręmdri vinnu og męlt er meš žvķ aš rįšuneyti hafi frumkvęši aš fundum og deili upplżsingum og annarri starfsemi, svo sem greiningum į įhęttu og įfallažoli, višbśnašarįętlunum, upplżsingastefnu og e.t.v. sameiginlegum leišbeiningum fyrir undirstofnanir. Žaš getur einnig žjónaš tilgangi aš vera meš sameiginlegan višbśnaš og halda sameiginlegar ęfingar. Einnig žarf aš tryggja samręmingu į stjórnsżslustigum undir rįšuneytisstigi, samanber grenndar­regluna.

2.7.     Įbyrgš tekin į neyšarstjórnun eigin mįlaflokks og hlutverk leišandi rįšuneytis

Krafa 2.7:

Ęskilegt er aš hvert rįšuneyti fyrir sig geti axlaš įbyrgš į višlagastjórnun eigin mįlefnasvišs. Einnig er ętlast til žess aš rįšuneyti sé fęrt um aš taka aš sér hlutverk leišandi rįšuneytis ķ višlagastjórn og geti stutt viš stjórnendur ķ öšrum rįšuneytum; sjį einnig 5. kafla. Rįšuneyti žurfa aš geta tekist į hendur višlagastjórnun viš atvik ķ, eša meš afleišingar fyrir eigin mįlefnasviš. Aš auki žurfa rįšuneyti aš meta hvaša ašstęšur geta komiš upp žar sem žeim veršur fališ leištogahlutverk og gera, eftir žvķ sem viš į, rįšstafanir til aš geta gegnt žvķ hlutverki. Skilgreina žarf einstaklinga meš hlutverk ķ neyšarstjórn rįšuneytis, ž.m.t. stašgengla, og įbyrgš og verkefnum žarf aš lżsa og ęfa.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    sjį til žess aš forsendur séu fyrir hendi til aš rįšuneyti geti sinnt hlutverki sķnu ķ tengslum viš višlagastjórnun rįšherra og samrįš innan rķkisstjórnarinnar, ķ öšrum rįšuneytum eša eigin mįlefnasviša, t.d. įętlanir, verklag og ęfingar.

•    sjį til žess aš rįšuneyti geti tekiš aš sér hlutverk sem leišandi rįšuneyti ef naušsyn krefur.

•    tryggja aš ašilar į višeigandi mįlefnasviši hafi naušsynlegar heimildir til aš geta sinnt brįšum atvikum.

Višlagastjórnun į stjórnsżslustigi rįšuneyta[11]

Žegar tekist er į viš neyš og óęskileg atvik žarf fęrni ķ samhęfingu į višeigandi mįlefna­sviši og į milli rįšuneyta sem og framkvęmdir rįšstafana sem krefjast įkvörš­unar į vett­vangi rįšuneyta og rķkisstjórnar. Ķ žessu felst m.a. aš rįšuneyti geti:

•    tekiš į móti og sent frį sér tilkynningar, innanhśss og utan.

•    sótt til sķn įstandsskżrslur frį višeigandi starfsemi.

•    samręmt upplżsingar til yfirvalda.

Žį getur einnig veriš žörf fyrir aš rįšuneyti komi meš rökstušning til aš skżra pólitķskar įkvaršanir, annist samskipti viš fjölmišla og borgara og samręmi vinnu sķna viš önnur rįšuneyti; sérstaklega žaš rįšuneyti sem leišir višlagastjórnina.

Mikilvęgt er aš rįšuneyti sjįi til žess aš forsendur til aš geta séš um hugsanleg hlutverk og verkefni ķ tengslum viš višlagastjórnun séu fyrir hendi. Kröfum um įętlanir og ęfingar er lżst ķ Kröfu 2.7.1 og Kröfu 2.7.2. Aš auki veršur rįšuneyti aš sjį til žess aš žaš hafi starfsfólk meš nęga hęfni, hśsnęši til aš geta sinnt višlagastjórnun, samskiptatęki (einnig fyrir verndašar upplżsingar) og fleira, t.d. varaafl, ef žess er žörf.

Žaš žarf aš vera skżrt af hįlfu rįšuneytis aš višbragšsašilar hafi naušsynleg völd til aš takast į viš brįšan vanda žar sem hętta er į lķf- eša heilsutjóni eša miklu veršmętatapi.

Ķ samręmi viš grenndarregluna gildir sś meginregla aš unniš sé śr alvarlegum atvikum hjį stofnunum og/eša ķ sveitarfélögunum. Engu aš sķšur getur žurft aš bregšast viš ķ rįšuneyti meš žvķ aš safna, vinna śr og samręma upplżsingar og leggja sitt af mörkum viš krķsusamskipti.

Rįšuneyti žurfa aš vera mešvituš um aš atvikum getur undiš fram į mismunandi hįtt. Alvarleg og óęskileg atvik geta hent skyndilega, alvarleiki getur stigmagnast smįm saman og óvęnt eša um getur veriš aš ręša fyrirséš atvik sem tķmi vinnst til aš bśa sig undir. Slys og sumar tegundir nįttśruvįr gerast skyndilega og eru óśtreiknanlegar en slķk tilvik krefjast tafarlauss višbragšs. Žvķ žarf aš taka tillit til žess aš atvik geta stigmagnast og tekiš nżja stefnu. Oft getur veriš betra aš virkja ašferšir višlagastjórnunar snemma ķ ferlinu og draga sķšan mögulega śr eftir žvķ sem betri yfirsżn nęst yfir ašstęšur og žróun.

2.7.1.     Žróun og višhald skipulags til aš takast į viš óęskileg atvik

Krafa 2.7.1:

Gerš er krafa um aš hvert rįšuneyti fyrir sig geti sżnt fram į aš žaš žrói og višhaldi skipulagi til aš takast į viš óęskileg atvik. Skipulagiš žarf aš lįgmarki aš innihalda umgjörš og skilyrši fyrir skipulag, krķsusamskipti, verklag viš višvörun og samręmingu viš önnur rįšuneyti. Skipulag til aš višhalda samfelldum rekstri og višbragšsįętlun rįšuneytisins ķ samręmi viš 15. gr. laga nr. 82/2008 žarf einnig aš liggja fyrir.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    skilgreina hlutverk, verkefni og vald ķ višlagastjórnun.

•    skilgreina verklag til aš tryggja góš samskipti viš neyš innan rįšuneytis og utan.

•    skżra hver ber įbyrgš į tilkynningum, hver žarf aš fį tilkynningu ķ neyš og hvernig žęr tilkynningar fara fram.

•    skilgreina hvaša verkefnum rįšuneytis žarf aš vera hęgt aš višhalda į hverjum tķma og gera įętlanir śt frį žvķ.

•    tryggja aš forsendur séu fyrir hendi til aš geta hrint rįšstöfunum ķ stašfestum višbragšs­įętl­un­um ķ framkvęmd.

Samkvęmt leišbeiningunum žarf skipulag rįšuneytis a.m.k. aš innihalda umgjörš og skilyrši fyrir:

•    skipulag

•    krķsusamskipti

•    verklag viš tilkynningar og bošun

•    samhęfing viš önnur rįšuneyti

•    įętlanir um samfellda starfsemi

•    višbragšsįętlun rįšuneytis

Skipulag

Višbśnašarįętlun skilgreinir hvernig rįšuneyti er ętlaš aš takast į viš neyš. Hęgt er aš stofna neyšarskipulagsheild sem samanstendur af neyšarstjórn og starfsfólki ķ neyšar­starfshóp eša styrktarhóp. Ķ įętluninni žarf aš lżsa žvķ hverjir og hvaša störf felast ķ neyšarstjórnuninni, hvaša störf geta veriš hluti af neyšarstarfshópnum og tengsl neyšarstarfshópsins viš daglegt skipurit. Ef styrktarhópur er valinn sem skipulagsform ķ višbśnašarįętluninni žarf aš lżsa skiptingu įbyrgšar innan hans.

Krķsusamskipti[12]

Ķ višbśnašarįętluninni žarf aš vera įętlun um krķsusamskipti en hśn veršur aš:

•    skżra hlutverk starfsmanna og įbyrgš žeirra.

•    fela ķ sér verklag til aš tryggja aš samskipti séu góš innan rįšuneytis.

•    skapa grundvöll fyrir trśveršugar og višeigandi upplżsingar og samskipti viš almenning og fjölmišla.

•    lżsa žvķ hvernig nota eigi samfélagsmišla til aš styšja viš stjórnun samskipta og til upplżsingamišlunar.

Verklag viš tilkynningar og bošun

Višbśnašarįętlunin žarf aš hafa yfirlit yfir žaš hverjir hafa heimild til aš hrinda ķ framkvęmd tilkynningum og bošun, hverjum į aš tilkynna og lżsingu į verklagi vegna tilkynninga. Mikilvęgt er aš allir viti hvernig nafnalistar virka og aš til séu verklagsreglur um hvernig žeir eru uppfęršir.

Samhęfing viš önnur rįšuneyti

Til aš samhęfa starf ķ višbśnaši og višlagastjórnun viš önnur rįšuneyti er kostur ef rįšuneyti hefur innsżn ķ skipulag undirstofnana sinna og öfugt og aš skipulagiš sé samręmt aš žvķ marki sem žörf žykir.

Samkvęmt leišbeiningunum eru einnig kröfur um aš geršar séu įętlanir um samfellda starfsemi og stašfestar višbragšsįętlanir rįšuneyta.

Įętlanir um samfellda starfsemi

Višbśnašarįętlun rįšuneytis veršur aš taka miš af žörfum til aš višhalda mikilvęgustu verkefnum tiltekins rįšuneytis, einnig viš żmis atvik eiga sér staš eša viš rekstrartruflanir og ķ neyš. Žvķ er naušsynlegt fyrir rįšuneyti aš skilgreina hvaša verkefni žetta eru og annaš hvort tilgreina žau ķ višbśnašarįętluninni eša ķ sérstakri įętlun um samfellda starfsemi. Hęfni til aš višhalda višlagastjórnun ķ verkefnum rįšuneytis og žrautseigju žeirra verkefna žarf aš vera hluti af slķkri įętlun. Aš auki geta önnur verkefni rįšuneytisins einnig žurft aš vera meš ķ įętlun um samfellda starfsemi.

Višbragšsįętlun rįšuneytis

Višbragšsįętlun rįšuneytis žarf aš taka miš af žeim žörfum sem geta komiš upp ķ ašstęšum žar sem almannavarnakerfiš er notaš. Framkvęmd ķ samhęfingar- og stjórnstöš gerir rįš fyrir getu til samskipta, og žį einnig  meš verndašar upplżsingar. Til višbótar viš žessa samskiptahęfni žarf starfsfólk aš hafa hlotiš sérstaka žjįlfun ķ samskiptum en žaš getur žżtt aš gera žurfi įętlanir um hvernig best sé aš koma upplżsingum til vištakenda sem ekki hafa getu til aš eiga samskipti um verndašar upplżsingar. Ķ lögum um almannavarnir er krafa um aš öll rįšuneyti geri višbragšs­įętl­anir.

Rįšuneyti žurfa lķka aš ķhuga hvort įętlanir eigi einnig aš fela ķ sér:

•    sértękar ašgeršaįętlanir vegna įkvešinna atvika sem og undirįętlanir fyrir sérstakar ašstęšur žar sem rįšuneyti getur žurft aš gegna įkvešnu hlutverki.

•    višeigandi snišmįt og verklag, t.d. fyrir mat į atvikum.

•    višeigandi leišbeiningar, reglugeršir og lagaheimildir.

Skipulagiš ķ heild sinni, žar meš taldir nafnalistar, žarf aš vera ašgengilegt (til dęmis geymt ķ ašgeršagrunni) og allir sem geta įtt von į žvķ aš fį hlutverk ķ neyšarstjórn žurfa aš žekkja til žeirra. Utanaškomandi ašilar sem rįšuneyti er hįš ķ neyšarįstandi žurfa einnig aš vera meš ķ verklagi vegna tilkynninga.

Įętlunum rįšuneytis žarf aš višhalda reglulega og eftir žörfum. Mikilvęgt er aš koma į verklagsreglum fyrir uppfęrslu og endurskošun. Įbyrgš į uppfęrslu, ž.e. hvort og hvenęr hennar er žörf, žarf aš vera formleg. Įętlanir žurfa aš vera stašfestar af stjórnendum en eftir hverja endurskošun žarf aš dagsetja įętlanir og stjórnendur žurfa aš samžykkja žęr.

2.7.2.     Markvissar ęfingar į mįlefnasviši og į milli rįšuneyta

Krafa 2.7.2:

Ęskilegt er aš hvert rįšuneyti fyrir sig geti sżnt fram į aš žaš haldi markvissar ęfingar į tilteknu mįlefnasviši og į milli rįšuneyta. Rįšuneyti žarf aš vera meš ęfingaįętlun žar sem tilgangur, tķmasetningar og ešli ęfingar er tilgreindur. Stjórnendur og ašrir ķ tilteknu rįšuneyti sem hafa hlutverk ķ višlagastjórnun verša aš hljóta žjįlfun ķ sķnum hlutverkum.

Ekki eru geršar kröfur um įkvešinn fjölda ęfinga en markmiš žeirra verša žó aš vera skżr. Eins veršur aš śtbśa ęfingaįętlun žar sem tilgangur, tķmasetning, yfirlit yfir ašila sem hljóta žjįlfun og ešli ęfingar kemur fram. Ęfingastarfsemi rįšuneytis žarf aš vera nęgileg til aš žaš geti axlaš įbyrgš og tekist į viš neyšarįstand į eigin mįlefnasviši og sinnt sķnu hlutverki viš neyšarįstand į öšrum mįlefnasvišum auk žess sem žaš veršur aš geta tekist į hendur hlutverk leišandi rįšuneytis ķ višlagastjórnun.

Gert er rįš fyrir žvķ aš rįšuneyti taki sjįlft žįtt ķ eša eigi frumkvęši aš žvķ aš skipuleggja ęfingar śt frį žeim hęttusvišsmyndum sem įhęttugreiningar sżna aš skipti mestu mįli. Žjįlfa žarf stjórnendur og lykilstarfsmenn ķ rįšuneyti. Rįšuneyti žarf einnig aš leggja sitt af mörkum til markvissrar žjįlfunar ķ undirstofnunum sem og į mįlefnasvišinu almennt, žegar mögulegt er.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    skipuleggja ęfingastarfsemi śt frį greiningum į įhęttu og įfallažoli.

•    hafa frumkvęši aš og taka žįtt ķ ęfingum sem miša aš žvķ aš efla samstarf viš undir­stofn­anir og önnur rįšuneyti.

•    einbeita sér aš verkefnum sem stjórnsżslustigiš žarf aš takast į viš žegar óęskileg atvik gerast.

•    ęfa verklag, hlutverk leišandi rįšuneytis og samspil innan rįšuneytis ķ neyšar­įstandi.

Markviss žjįlfun

Ein forsenda žess aš rįšuneyti geti višhaldiš og žróaš hęfni sķna til višbśnašar er aš neyšarskipulagsheild sé žjįlfuš markvisst og reglulega. Ęfingar rįšuneytis žurfa aš byggjast į svišsmynd eša atrišum sem greind eru ķ greiningum į įhęttu og įfallažoli og nęr yfir allar tegundir óęskilegra atvika. Ęfingar meš undirstofnunum og öšrum ašilum į tilteknu mįlefnasviši eru gagnlegar fyrir rįšuneyti. Aš auki žurfa rįšuneyti aš ęfa sķn į milli og verša žvķ aš taka žįtt ķ ęfingum sem miša aš žvķ aš prófa samhęfingu og samvinnu žvert į mörk mįlefnasviša eša til aš skżra tengingu viš įbyrgšarsviš annarra rįšuneyta žar sem fleiri rįšuneyti fara meš įbyrgš į sama mįlefnasviši. . Ķ Višauka 3 er yfirlit yfir helstu geršir ęfinga sem notašar eru til aš ęfa višbrögš viš vį og hvaš einkennir mismunandi geršir ęfinga.

Žjįlfa žarf stjórnendur rįšuneytis og lykilstarfsmenn ķ neyšarskipulagsheild

Mikilvęgt er aš ęfa skilning į hlutverkum og įbyrgš. Žeir sem taka žįtt ķ ęfingum žurfa aš sjį um žau verkefni sem žeir hafa eša geta fengiš į mešan į atviki stendur. Einnig žarf aš žjįlfa stašgengla ķ verkefnum sem žeim eru falin žegar stjórnendur eru ekki višlįtnir. Mikilvęgt er aš einbeita sér aš žeim verkefnum og hlutverkum sem stjórnsżslustigiš žarf aš takast į viš žegar óęskilegt atvik eiga sér staš. Stjórnendur rįšuneytis hafa mjög mikilvęgt hlutverk ķ višlagastjórnun og žvķ er mikilvęgt aš žau séu ęfš reglulega. Meš stjórnun rįšuneytis er bęši įtt viš rįšherra og embęttismenn. Rįšuneyti žarf aš ęfa samspil hinna mismunandi hluta ķ eigin neyšarskipulagsheild.

Rįšuneyti žarf aš hafa ęfingaįętlun

Ęfingaįętlun žarf aš fela ķ sér umfjöllun um heildarmarkmiš starfseminnar fyrir ęfingarnar, annaš hvort fyrir įriš eša fyrir nokkur įr. Įętlunin žarf aš veita yfirlit yfir allar ęfingar sem fyrirhugašar eru į tķmabilinu, meš lżsingu į tilgangi, tķma og fyrirkomulagi ęfinga. Langtķmaįętlun er tęki til aš öšlast yfirsżn yfir eigin ęfingastarfsemi, skapa tengsl milli hinna żmsu ęfinga og sżna hvernig žęr byggja hver į annarri til aš nį heildarmarkmišinu um aš auka öryggi samfélagsins og borgaranna sem og višbśnaš.

Tilgangur

Ęfingaįętlun veršur aš lżsa tilgangi ęfingar en mikilvęgt er aš greina į milli tilgangs og markmiša meš ęfingu. Tilgangur ęfingar lżsir af hverju rįšuneyti žarf aš ęfa sig en žaš gęti til dęmis veriš til aš auka samhęfingu milli ašila, stjórnsżslustiga eša til aš prófa nżja samskiptaįętlun. Markmiš ęfingar žurfa aš lżsa žvķ sem rįšuneyti vill nį fram meš ęfingunni en žau eru notuš sem matsforsendur ęfingarinnar. Žegar ęfingarmarkmiš eru mótuš er žvķ gott aš hafa ķ huga aš žau séu sérstök, męlanleg, samžykkt (e. accept), raunhęf og tķmabundin (sbr. enska hugtakiš SMART). Viš žįtttöku ķ ęfingum milli rįšuneyta žarf sérhvert rįšuneyti aš žróa sķn eigin ęfingamarkmiš auk žess aš žróa heildarmarkmiš meš ęfingu.

Ašgeršir og sérsviš

Įętlun žarf aš skżra hverja ķ rįšuneytinu į aš žjįlfa (skipulagsleg tengsl og verkefni).

Hęgt er aš skilja į milli tveggja tegunda af hęfni (starfsgetu) sem rįšuneyti žarf aš ęfa:

•    Verklag og verkefni ķ įętlunum: Allir sem hafa hlutverk žegar óęskileg atvik eiga sér staš žurfa aš fį tękifęri til aš ęfa sig ķ žvķ hlutverki, ž.m.t. samspil viš önnur hlutverk ķ rįšuneyti og utanaškomandi ašila. Rįšuneyti žarf reglulega aš framkvęma ęfingar žar sem stęrri hlutar neyšarskipulagsheildar og/eša lykilstarfsmanna rįšuneytisins taka žįtt; ž.e.a.s. ęfing sem nęr til žįtttakenda į mismunandi stjórnunaržrepum innan rįšuneytis og frį fagskrifstofum.

•    Višeigandi višfangsefni og svišsmyndir į mįlefnasviši: Žau mįlefni og svišsmyndir sem mestu mįli skipta aš ęfa žarf aš velja śt frį žeim greiningum į įhęttu og įfallažoli sem geršar hafa veriš į tilteknu mįlefnasviši.

Tķmasetningar ęfinga

Ķ ęfingaįętlun žarf aš koma fram tķmasetning hverrar ęfingar fyrir sig. Gera žarf įętlun sem skiptist ķ įfanga: įętlanagerš, framkvęmd, mat og eftirfylgni. Tķminn sem fer ķ aš skipuleggja ęfingu getur veriš mjög mismunandi, frį nokkrum dögum upp ķ nokkra mįnuši en hęgt er aš skipuleggja ęfingar nokkur įr fram ķ tķmann, hvort sem um er aš ręša alžjóšlegar ęfingar eša ęfingar sem eingöngu ķslenskir žįtttakendur taka žįtt ķ.

Fyrirkomulag ęfinga

Fyrirkomulag ęfinga žarf aš vera hluti af ęfingaįętlun. Tegund ęfingar stjórnast af tilgangi, fjölda starfsemi eša ašila og einstaklinga sem į aš žjįlfa, tiltękum tķma og fjįrhagsįętlun. Žar sem žaš žykir viš hęfi, er mögulegt er aš sameina mismunandi form ęfinga til aš fį fullan įvinning af ęfingu. Fjögur meginform ęfinga eru: ęfing ķ fullri stęrš, hlutverka, virkni-og boršęfingar. Mikilvęgt er aš nęgum tķma og fjįrmagni sé variš til mats og eftirfylgni.

2.8.     Mat į ęfingum og atvikum og eftirfylgni meš nišurstöšum og lęrdómspunktum

Krafa 2.8:

Gerš er krafa um aš hvert rįšuneyti fyrir sig geti sżnt fram į aš žaš meti ęfingar og atvik og sjįi til žess aš nišurstöšum og lęrdómspunktum sé fylgt eftir meš mati og framkvęmdaįętlun sem stašfest er af stjórnendum. Eftirfylgni meš ęfingum og atvikum er ekki lokiš fyrr en öllum lišum ķ framkvęmdaįętlun hefur veriš fylgt eftir į fullnęgjandi hįtt.

Krafan tengist stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum en žar er talaš um aš mikilvęgt sé aš vinna eftir višurkenndum ašferšum ķ įhęttustżringu.

Śrbętur og lęrdómspunktar eftir ęfingar og atvik žurfa aš koma til framkvęmda svo aš einstaklingar lęri af reynslunni og hśn gagn­ist višeigandi starfsemi. Žetta krefst m.a. žess aš ęfingar og eftirfylgni ęfinga og atvika fįi nęga athygli hjį stjórn­endum. Krafa um aš draga lęrdóm af mati eftir ęfingar er raungerš ķ framkvęmdaįętlun. Fram­kvęmda­įętlunin žarf aš innihalda įętlun um hvernig mismunandi mati er fylgt eftir, af hverjum og hvaša tķmafrestir eru gefnir. Framkvęmdaįętlunin žarf aš fį um­fjöllun hjį og vera samžykkt af stjórnendum.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    aušvelda stöšugt lęrdómsferli meš góšri lęrdómsmenningu og kerfisbundinni starfsemi sem snżr aš žvķ aš lęra af atvikum og ęfingum.

•    śtbśa verklag fyrir mat ķ rįšuneyti og hugsanlega ķ undirstofnunum lķka sem gefur m.a. frekari leišbeiningar um hvaša atvik žurfi aš meta.

•    meta aš hve miklu leyti markmišum ęfingar hefur veriš nįš.

•    skilgreina skżr višmiš viš mat į atvikum.

•    fylgja eftir śrbótum meš stöšuskżrslum žar til stjórnendur įkveša aš hęgt sé aš ljśka eftirfylgni.

Til aš skapa breytingar og umbętur er naušsynlegt aš rįšuneyti aušveldi žróun góšrar lęrdómsmenningar og kerfa til aš nżta reynslu. Góš lęrdómsmenning gerir rįš fyrir aš starfsmenn hafi eša öšlist višeigandi hęfni og fįi tękifęri til aš žróa hana. Eins er gert rįš fyrir aš starfsmenn geti mótaš reynslu sķna ķ opnu og öruggu umhverfi sem myndar grunn aš žvķ aš skapa sameiginlegan skilning ķ starfseminni. Meš žvķ aš gera lęrdóm hluta af kerfum, stefnum og verklagi er honum gert hęrra undir höfši ķ skipulagi og menningu.

Mat į ęfingum og atvikum

Leišbeiningarnar gera kröfu um aš ęfingar og atvik séu metin. Mat mišar aš žvķ aš greina lęrdómsatriši til aš gera samfélagiš betur ķ stakk bśiš til aš koma ķ veg fyrir og takast į viš įskoranir framtķšarinnar. Ef mat į aš hafa tilętluš įhrif žarf matsvinnan sjįlf aš vera af miklum gęšum en į sama tķma žarf aš leggja įherslu į aš fylgja eftir lęrdómsatrišum meš framkvęmd śrbóta.

Kröfurnar žarf aš śtfęra aš žvķ marki sem naušsynlegt er til aš nį fullnęgjandi eftirfylgni. Lykillinn er aš ęfingar og atvik sem hęgt er aš draga lęrdóm af séu metin og notuš į virkan hįtt til aš lęra af žeim į kerfisbundna vegu. Markmišiš er aš bśa til žekkingu sem getur legiš til grundvallar śrbótum sem draga śr įhęttu.

Rįšuneyti žarf aš leggja mat į allar ęfingar sem žaš tekur žįtt ķ. Ef um er aš ręša ęfingar meš fleiri ašilum, žarf rįšuneyti oft einnig aš leggja fram gögn til heildarmats į ęfingu.

Rįšuneyti žarf aš meta atvik žegar eitt eša fleiri eftirfarandi skilyrša eiga viš:

•    Atvik hefur haft afleišingar sem rįšuneytiš telur óvišunandi.

•    Atvik hefur leitt til umtalsveršra įskorana ķ rįšuneyti eša į mįlefnasviši.

•    Ašstęšur er varša tiltekiš atvik eša mešhöndlun žess benda til žess aš lęrdóms­atrišum sem įšur hafa veriš skilgreind hafi ekki veriš fylgt nęgilega eftir.

•    Jįkvęšir eša neikvęšir žęttir er varša tiltekiš atvik eša mešhöndlun žess benda til žess aš mat geti gefiš nżja og mikilvęga žekkingu į įhęttuminnkandi ašgeršum (s.s. forvarnir, višbśnašur og mešhöndlun).

Rįšuneyti žarf aš skoša hvort žaš žurfi aš bśa til innri verklagsreglur sem einnig geta gilt fyrir undirstofnanir um slķkt mat. Til žess er hęgt aš nżta atriši sem nefnd eru hér aš framan į kerfisbundinn hįtt og śtbśa dęmi um atvik sem į aš meta. Atvik žurfa ekki aš vera sérstaklega umfangsmikil eša alvarleg til aš hęgt sé aš lęra af žeim. Rįšuneyti geta einnig haft hag af žvķ aš leggja mat į minni hįttar atvik og atvik meš jįkvęšri śtkomu. Slķkt mat getur m.a. veitt yfirlit yfir hvaša śrbętur, bęši ķ forvörnum og stjórnun, hafa gert gagn og hverjar žeirra ętti žvķ aš halda įfram meš eša efla. Žetta getur einnig stušlaš aš stöšugra lęrdómsferli. Aš auki getur veriš gagnlegt aš skoša hugsanlega framvindu atviks, žar sem žaš getur veitt dżrmętar upplżsingar fyrir yfirlit rįšuneytis į įhęttu og viškvęmni.

Geršar eru kröfur um eftirfylgni meš nišurstöšum frį atvikum og ęfingum į sviši almannavarna ķ rekstri rķkisins. Fyrir rįšuneyti gildir aš kröfur žess efnis eru innifaldar ķ leišbeiningunum en fyrirtęki ķ rķkiseigu žurfa aš fella kröfur inn ķ višeigandi stjórnunargögn. Kröfurnar žarf aš ašlaga aš starfseminni, įhęttuašstęšum og stęrš og śtfęra aš žvķ marki sem naušsynlegt er fyrir fullnęgjandi eftirfylgni.

Matsvišmiš og įbyrgš

Viš mat į ęfingum žarf fyrst og fremst aš meta aš hve miklu leyti ęfingarmarkmišunum hefur veriš nįš. Aš žvķ marki sem unnt er, žarf aš skilgreina męlikvarša eša vķsa sem gefa upplżsingar um hvaš telst sem góšur įrangur. Erfitt er aš meta ęfingu sem hefur ekki skżr markmiš. Žaš getur lķka veriš gagnlegt aš śtbśa mat į fyrirkomulagi og skipulagi ęfingar, bęši įšur og eftir aš hśn er haldin.

Allir viškomandi ašilar žurfa aš meta ęfingu innan sķns įbyrgšarsvišs og leggja sitt af mörkum viš mat, žvert į mörk mįlefnasviša og stjórnsżslustiga. Fyrirkomulag mats į atvikum fer eftir įbyrgš rįšuneytis į tilteknu sviši. Mat žarf aš fara fram innanhśss, eftir žvķ sem unnt er, žvķ lęrdómur er einnig dreginn fram meš virkri žįtttöku ķ matsferlinu. Žetta žżšir aš ašilar sem höfšu, eša hefšu įtt aš hafa, hlutverk ķ aš hindra eša stjórna tilteknu atviki, žurfa aš taka žįtt ķ matinu. Matsvišmiš žurfa aš vera skilgreind sem hluti af verkefnalżsingu ęfingar eša viš upphaf matsins. Ekki er veriš aš leita aš sökudólgum śt frį lęrdómsgildi, heldur žarf ķ stašinn aš hafa vķštęka nįlgun į orsakasamhengi.

Rįšuneytin geta einnig fališ eigin undirstofnun eša öšrum utanaškomandi ašila aš leggja mat į atvikiš ķ stęrra samhengi. Žvķ almennari og kerfisbundnari sem višfangsefni matsins eru žvķ mikilvęgara er aš rįšuneytiš gegni virku hlutverki. Matsskżrslur žurfa aš innihalda skżrar en ekki of nįkvęmar rįšleggingar um śrbętur. Nišurstöšum og lęrdómsatrišum žarf aš fylgja eftir meš framkvęmdaįętlun sem stašfest er af stjórnendum.

Framkvęmdaįętlun

Mat į śrbótum žarf aš fela ķ sér eftirfarandi žętti: įhęttuminnkandi įhrif śrbóta, kostnaš, raunhęfar tķmaįętlanir og hugsanlegar jįkvęšar og neikvęšar afleišingar.

Mikilvęgt er aš skżrt sé hver ber įbyrgš į śrbótum.  Stjórnendur žurfa einnig aš įkveša hvernig framkvęmdaįętluninni veršur fylgt eftir. Eftir stór atvik getur eftirfylgni einkennst af mikilli fjölmišlaumfjöllun og vęntingum um skjót višbrögš og śrbętur. Žaš er mikilvęgt aš rįšuneytiš, auk žess aš takast į viš slķkan utanaškomandi žrżsting, nįi aš halda fókus į langtķma og kerfislęgum lęrdómi og aš žeir ašilar sem hafa mikilvęg hlutverk ķ framkvęmdinni til langs tķma litiš taki virkan žįtt.

Eftirfylgni eftir ęfingar og atvik telst ekki lokiš fyrr en öllum punktum ķ framkvęmdaįętluninni hefur veriš fylgt eftir meš fullnęgjandi hętti. Framkvęmdaįętluninni žarf aš fylgja eftir meš sérstökum stöšuskżrslum til stjórnenda meš tilgreindum tķmamörkum žar til įkvöršun stjórnenda (yfirstjórnar eša framkvęmdastjórnar) um aš hęgt sé aš ljśka eftirfylgni liggur fyrir.

Upplżsingar til Almannavarna

Almannavarnir halda yfirlit yfir įrlega ęfingastarfsemi į landsvķsu į grundvelli upplżsinga frį rįšuneytunum. Almannavarnir fylgja alvarlegum atvikum į mįlefnasvišunum eftir. Rįšuneytin žurfa žvķ aš upplżsa Almannavarnir um allar ęfingar og atvik sem metin hafa veriš, ķ samręmi viš įkvęši ķ leišbeiningunum, og gera grein fyrir žvķ hvernig lęrdóms­punktum hefur veriš fylgt eftir, žegar óskaš er eftir žessum upplżsingum.

2.9.     Samrįš viš dómsmįlarįšuneytiš

Krafa 2.9:

Ęskilegt er aš hvert rįšuneyti višhafi naušsynlet samrįš viš įętlanagerš og breytingar į löggjöf sem varša öryggi samfélagsins og borgaranna viš dómsmįla­rįšuneytiš og / eša önnur rįšuneyti og stofnanir eftir žvķ sem viš į.

 

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    bjóša dómsmįlarįšuneytinu aš taka žįtt ķ starfi žar sem žaš žykir viš hęfi af samhęfingarįstęšum.

•    hafa (samrįš viš) dómsmįlarįšuneytiš.

Jafnvel žó aš mįlefnasviš dómsmįlarįšuneytisins sé ekki beint snert, žarf engu aš sķšur aš leggja mat į hverju sinni hvort ęskilegt sé aš hafa samrįš viš dómsmįlarįšuneytiš ef mįliš varšar samfélagslegt öryggi. Žetta getur t.d. veriš ķ tengslum viš löggjöf og regluverk. Ęskilegt er aš žįtttaka dóms­mįla­rįšu­neytis­ins eigi sér staš eins snemma og mögulegt er ķ ferl­inu.

2.10. Žekkingarmišuš vinna, rannsóknir og žróun innan mįlefnasvišs

Krafa 2.10:

Gerš er krafa um aš hvert rįšuneyti fyrir sig geti sżnt fram į aš žaš stušli aš žekkingar­mišušu starfi, rannsóknum og žróun innan tiltekins mįlefnasvišs.

Öll rįšuneyti žurfa aš taka įbyrgš į aš vinna sem mišar aš öryggi samfélagsins og borgaranna innan žeirra įbyrgšarsviša sé žekkingarmišuš, ž.m.t. aš fjįrmagna rannsóknir, žróun og greiningu.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    afla sér upplżsinga um žęr rannsóknir og žróunarstörf sem eru ķ gangi og nżta žį žekkingu sem veršur til ķ žvķ starfi.

•    kortleggja žarfir fyrir rannsóknir og žróun į sviši almannavarna og fella žęr inn ķ stefnu tilheyrandi rįšuneytis og įętlanir į sviši rannsókna og žróunar.

Ķ įhęttustjórnun, eins og svo vķša, er lykillinn aš aukinni žekkingu ķ gegnum samstarf viš hįskólasamfélagiš og vķsindamenn. Hvert rįšuneyti žarf aš axla įbyrgš į sķnu mįlefna­sviši į aš meta žörf fyrir žekkingu, panta og fjįrmagna, fylgja eftir og nota rannsóknir.[13] Rannsóknirnar geta til dęmis tengst įhęttu- og viškvęmni, vinnu­ašferšum, žörf fyrir samvinnu, mismunandi geršum rannsókna og mati į ašgeršum.

Rįšuneyti žarf aš hafa yfirsżn yfir rannsóknir og annaš žróunarstarf til aš efla žekkingu er varšar öryggi samfélagsins og borgaranna į mįlefnasvišinu.

3.  Kröfur til rįšuneyta sem bera įbyrgš į samfélagslega mikilvęgum verkefnum

Ķ VI. kafla ķ lögum um almannavarnir er lżsing į sérstökum kröfum sem gilda um žau rįšuneyti sem bera įbyrgš į samfélagslega mikilvęgum verkefnum og įbyrgš žeirra į verkefnum sem eru mikilvęg fyrir öryggi samfélagsins og borgaranna.

Įkvešin samsvörun er į milli žessara samfélagslega mikilvęgu verkefna og žess sem vķsaš er til sem „mikilvęgra innviša“ ķ Stefnu ķ almannavarna- og öryggismįlum rķkisins fyrir įrin 2015-2017. Žrķr žęttir eru naušsynlegir til aš bera kennsl į mikilvęg verkefni:

•    öryggishagsmunir į landsvķsu

•    upptalning į mikilvęgum verkefnum sem liggur fyrir ķ Stefnu ķ almannavarna- og öryggismįlum rķkisins fyrir įrin 2015-2017

•    gagnagrunnur įtakshóps um śrbętur į innvišum sem rķkisstjórnin skipaši ķ kjölfar óvešursins 2019[14]

Samfélagslega mikilvęg verkefni eru  śtfęrš nįnar ķ skjali Almannavarna Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu (Almannavarnir 2021). Ķ žvķ skjali eru fjórtįn verkefni sundurlišuš ķ fjörutķu hluta sem kallašir eru starfsgetur (virkni) sem veršur aš vera hęgt aš višhalda į hverjum tķma. Ķ skżrslunni er yfirlit yfir įbyrgš rįšuneyta į samfélagslega mikilvęgum verkefnum. Žaš rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš į mįlefnasviši ętti aš hafa Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu sem śtgangspunkt žegar žaš metur hvaša žjónustu ķ samfélaginu eigi aš fella undir įbyrgšina og hvaša tilgangi sérstök eftirfylgni meš samfélagslega mikilvęgum verkefnum į aš žjóna.

Rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš į samfélagslega mikilvęgum verkefnum ber sérstaka įbyrgš į góšri samhęfingu innan žeirra. Sś įbyrgš felst m.a. ķ žvķ aš hafa yfirsżn, eiga frumkvęši og, ef naušsyn krefur, beita žrżstingi. Žörfin fyrir samhęfingu getur veriš mjög breytileg į milli žessara samfélagslegu verkefna og innan žeirra. Žau verkefni sem rįšuneytiš sem ber ašalįbyrgš yfir bęta viš en koma ekki ķ staš įbyrgšar sem sérhverju rįšuneyti er fališ ķ samręmi viš 2. kafla žessara leišbeininga. Val į leišandi rįšuneyti fer ekki eftir žvķ hvort rįšuneyti fari meš ašalįbyrgš į samfélagslega mikilvęgu verkefni, sbr. 5. kafla žessara leišbeininga.

Vinnan viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna og višbśnaš innan samfélagslega mikilvęgra verkefna getur nįš lengra en sś starfsgeta sem getiš er til um ķ skżrslu Almannavarna, Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu (Almannavarnir, 2021). Rįšuneytiš sem ber ašalįbyrgš ķ samstarfi viš önnur rįšuneyti tekur afstöšu til žessa og bętir žvķ viš ķ sitt starf, ef žaš į viš.

Samhęfing žvert į mįlefnasviš rįšuneyta krefst virkrar žįtttöku žeirra sem į aš samhęfa. Traust er mikilvęg forsenda žess aš rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš nįi įrangri ķ hlutverki sķnu. Męlt er meš žvķ aš rįšuneyti komi į fót tengslaneti og tengilišafundakerfum innan samfélaglega mikilvęgra verkefna eftir žörfum. Rįšuneyti sem ekki fara meš heildarstjórn en eru įbyrg fyrir hluta af samfélagslega mikilvęgu verkefni, žurfa aš stušla aš žvķ aš žessi samhęfing eigi sér staš.

Žessar leišbeiningar Almannavarna gera kröfur til žeirra rįšuneyta sem bera ašalįbyrgš į samfélagslega mikilvęgum verkefnum; sjį Kröfu 3.1 – 3.7.

3.1.     Greining į įhęttu og viškvęmni vegna samfélagslega mikilvęgra verkefna

Krafa 3.1:

Ķ kröfum ķ lögum nr. 82/2008 VI. kafla, 15. gr. segir:

„Einstök rįšuneyti og undirstofnanir žeirra skulu […] kanna įfallažol žess hluta ķslensks samfélags sem fellur undir starfssviš žeirra […].“

Rįšuneyti žarf aš sjį til žess aš innan sķns mįlefnasvišs séu greiningar į įhęttu og įfallažoli geršar og aš žeim sé višhaldiš fyrir žau samfélagslega mikilvęgu verkefni sem rįšuneytiš ber įbyrgš į.

Ekki er gerš nįnari grein fyrir kröfunni.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    kortleggja hvaš liggur fyrir af greiningum į įhęttu og įfallažoli vegna samfélagslega mikilvęgra verkefna sem tiltekiš rįšuneyti ber ašalįbyrgš į og meta hvort žęr dugi.

•    eiga frumkvęši aš žvķ aš śtbśa greiningar į įhęttu og įfallažoli fyrir samfélagslega mikilvęg verkefni innan eigin mįlefnasvišs, ef žörf krefur og sjį til žess aš sambęrilegar greiningar séu framkvęmdar innan žeirra hluta verkefnisins sem falla e.t.v. undir įbyrgš annarra rįšuneyta.

•    tryggja aš naušsynlegu samstarfi verši komiš į viš önnur rįšuneyti sem eiga hlut aš mįli til aš tryggja ferli meš góšri žįtttöku allra mikilvęgra hagsmunaašila.

Greining į įhęttu og įfallažoli fyrir samfélagslega mikilvęg verkefni hafa žann megin tilgangi aš borin séu kennsl į įhęttu og viškvęmni sem geta leitt til bresta eša bilunar ķ samfélagslegum verkefnum. Viškvęmni getur tengst atrišum ķ uppbyggingu mismunandi kerfa og hvernig žau eru hįš hvert öšru. Viškvęmni getur einnig tengst bilun eša brestum ķ hindrunum sem eiga aš koma ķ veg fyrir aš óęskilegt atvik geti įtt sér staš og vanhęfni til aš takast į viš brottfall į inntaksžįttum sem samfélagslega verkefniš er hįš, svo sem orku, fjarskiptum, vinnuafli o.fl. Aukinn flutningur gagna į stafręnt form hefur haft ķ för meš sér breytingu į įhęttumynd samfélagsins. Stafręnir innvišir og kerfi verša sķfellt flóknari, umfangsmeiri og samžęttari. Kerfin eru hįš hvert öšru og viškvęmni liggur žvert į įbyrgšarsviš mįlefna, sviš og žjóšir sem getur veriš krefjandi aš hafa yfirsżn yfir. Žaš er mikilvęgt aš žau rįšuneyti sem bera įbyrgš į samfélagslega mikilvęgum verkefnum séu mešvituš um hversu hįš samfélagiš er bęši stafręnni og annarri žjónustu og kerfum og meti stöšugt įhęttuminnkandi rįšstafanir.

Rįšuneytum er rįšlagt aš kortleggja žaš sem er ķ boši vegna įhęttu- og viškvęmni­greininga fyrir žau samfélagslega mikilvęg verkefni sem tiltekiš rįšuneyti hefur ašal­įbyrgš į og meta hvort hvaš dugi m.t.t. gęša og naušsynlegrar, žverfaglegrar nįlgunar.

Greiningar sem eru ķ samręmi viš Kröfu 3.1 munu ķ sumum tilvikum skarast aš hluta til viš greiningar sem geršar eru ķ rįšuneytum, samanber Kröfu 2.2. Hér skiptir žvķ mįli aš greining veiti tilteknu rįšuneyti sem ber ašalįbyrgšina nęgar upplżsingar til aš uppfylla ašrar kröfur ķ 3.kafla. Til aš nį žvķ žarf tiltekiš rįšuneytiš aš tryggja naušsynlegt samstarf viš önnur rįšuneyti sem mįliš varšar og žįtttöku allra mikilvęgra hagsmunaašila. Meš žeim hętti getur greiningin tekiš til allra žįtta viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna sem varša samfélagslega mikilvęga verkefniš.

Ef engar višeigandi og hentugar greiningar į įhęttu og įfallažoli eru til į svišinu eša žęr eru ófullnęgjandi ķ žessum tilgangi, er naušsynlegt aš rįšuneyti hafi frumkvęši aš žvķ aš greiningar séu unnar. Žó engin krafa sé aš hafa greiningu ķ einu skjali fyrir alla žętti er varša tiltekiš samfélagslega mikilvęgt verkefni, žarf rįšuneyti aš sjį til žess aš öll skilyrši sem skipta mįli og varša įhęttu- og viškvęmni innan og/eša į milli hinna ólķku hluta samfélagslega mikilvęga verkefnisins séu metin.

3.2.     Stöšu- og įstandsmat

Krafa 3.2:

Rįšuneyti žurfa aš hafa yfirlit yfir įstand sem tengist viškvęmni fyrir žau mįlefnasviš sem rįšuneytiš ber įbyrgš į og śtbśa stöšu- og įstandsmat fyrir žau.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    lżsa įhęttu og viškvęmni ķ stöšu- og įstandsmati, ž.e. hvaša stefnum, markmišum og śrbótum hefur veriš komiš į til aš draga śr įhęttu og viškvęmni og hversu langt framkvęmdir śrbótanna eru komnar auk žess aš varpa ljósi į mögulegar śrbętur og višbótarrįšstafanir.

•    aš kortleggja nśverandi uppsprettur žekkingar.

•    aš afla naušsynlegra upplżsinga og bęta viš upplżsingum sem lżsa įrangri.

•    aš koma į góšum verkferlum fyrir samrįš, t.d. nota vinnuhópa og tengslanet meš žįtttöku rįšuneyta og hugsanlega stofnana.

Yfirsżn rįšuneyta yfir įhęttu og viškvęmni er grunnur aš stöšu- og įstandsmati. Matiš žarf aš lżsa getu samfélagsins til aš višhalda hinum żmsu hlutum tiltekins samfélagslega mikilvęgs verkefnis viš mismunandi geršir įlags og nį yfir allt verkefniš žvert į starfsgetu, sviš og rįšuneyti.

Ķ stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum kemur fram aš „viš įrslok 2023 skal könnun į įfallažoli lokiš hjį žeim ašilum sem įbyrgš bera į mikilvęgum/ómissandi innvišum.“

Mat į stöšu og įstandi žarf aš lżsa žvķ hvaša stefnum, markmišum og śrbótum hefur veriš komiš į til aš draga śr įhęttu og viškvęmni og gera grein fyrir hversu langt framkvęmdir śrbótanna eru komnar. Mat į stöšu og įstandi žarf aš śtbśa samkvęmt eins lķkum ramma og mögulegt er og veita sem raunhęfasta mynd af žeim įskorunum sem samfélagiš stendur frammi fyrir į viškomandi sviši, af mikilvęgi śrbóta og hvaša frekari śrbętur geta veriš naušsynlegar. Almannavarnir leitast viš aš śtbśa sameiginlegan ramma fyrir slķkt stöšu- og įstandsmat.

Rįšuneyti žarf aš hafa önnur rįšuneyti sem bera įbyrgš į hlutum žess samfélagslega mikilvęga verkefnis sem veriš er aš meta meš ķ vinnunni, į višeigandi hįtt.

Telji rįšuneyti aš vernda žurfi hluta upplżsinganna, mį engu aš sķšur leggja žęr fyrir Alžingi į annan višeigandi hįtt.

3.3.     Skżring į įbyrgš

Krafa 3.3:

Rįšuneyti žurfa aš skżra įbyrgš į milli hlutašeigandi ašila innan sķns mįlefnasvišs, ž.m.t. aš greina grį svęši eša įbyrgšarsviš sem skarast.

Verkefnum sem varša öryggi samfélagsins og borgaranna innan mįlefnasviša eša samfélagslega mikilvęgra verkefna žarf aš lżsa į skżran hįtt og greina žarf óljós skil į įbyrgš. Žaš rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš į viškomandi verkefni žarf aš eiga frumkvęši aš žessu og fylgja žvķ eftir aš žetta sé gert.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    śtbśa yfirlit yfir įbyrgš sem tengist samfélagslega mikilvęgum verkefnum og višhalda žvķ, žar meš talin hlutverk og įbyrgš į hinum żmsu stigum stjórnsżslunnar.

Lķta veršur į Kröfu 3.3  ķ samhengi viš Kröfu 2.1 um aš hvert rįšuneyti skżri og lżsi lykil­hlut­verk­um og įbyrgšarsvišum sķnum.

Žaš rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš į samfélagslega mikilvęgu verkefni žarf aš hafa yfirsżn yfir žį įbyrgš sem tengist viškomandi samfélagslega mikilvęgu verkefni, žar meš talin hlutverk og įbyrgš į mismunandi stigum stjórnsżslunnar. Ef óljóst er hver ber įbyrgš į samfélagslega mikilvęgu verkefni aš hluta eša ķ heild er mikilvęgt aš rįšuneytiš sem fer meš mįlefnasvišiš grķpi til žeirra ašgerša sem naušsynlegar eru til aš skżra hvar įbyrgšin liggur.

3.4.     Sameiginlegar ęfingar

Krafa 3.4:

Rįšuneyti žurfa aš skipuleggja og framkvęma sameiginlegar ęfingar innan sķns mįlefnasvišs, meta žęr og fylgja lęrdómspunktum eftir. Rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš žarf aš eiga frumkvęši aš žvķ aš ęfingar séu skipulagšar og framkvęmdar.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    skipuleggja, framkvęma og meta sameiginlegar ęfingar fyrir samfélagslega mikilvęg verkefni sem samžęttum hluta af almennri ęfingaįętlun rįšuneytisins; tilgangur, tķmi og form ęfingar.

•    tryggja hentuga aškomu annarra rįšuneyta sem bera įbyrgš vegna tiltekins samfélagslega mikilvęgs verkefnis viš skipulagningu, framkvęmd og mat į ęfingum.

•    vera hreyfiafl til aš fylgja eftir lęrdómspunktum frį ęfingum.

Krafa 3.4 leggur frumkvęšisskyldu m.t.t ęfinga į žaš rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš į samfélagslega mikilvęgu verkefni en žaš į einnig viš utan mįlefnasvišs rįšuneytisins. Slķkar ęfingar žurfa mešal annars aš byggja į greiningum į įhęttu og įfallažoli, mati į fyrri ęfingum og atvikum sem og Greiningu į hęttusvišsmyndum (Almannavarnir, 2021) viš skipulagningu. Einnig žarf aš taka miš af mati annarra yfirvalda į ógnum, įhęttu og viškvęmni.

Ęfingar vegna samfélagslega mikilvęgra verkefna geta t.d. mišaš aš žvķ aš prófa įbyrgš og samhęfingu višbragšsįętlana o.s.frv. žvert į mörk mįlefnasviša. Ķ Višauka 3 er yfirlit yfir helstu geršir ęfinga sem notašar eru til aš ęfa višbragš viš vį og hvaš einkennir mismunandi geršir ęfinga.

Žaš er į įbyrgš rįšuneytis meš įbyrgš į viškomandi mįlefnasviši aš skipuleggja, bera įbyrgš į praktķskri śtfęrslu, leggja mat į og fylgja eftir lęrdómspunktum frį ęfingunum. Önnur rįšuneyti žurfa aš taka žįtt ķ skipulagningu ķ samręmi viš žį įbyrgš sem žau bera vegna samfélagslega mikilvęga verkefnisins.

Ęfingar af žessu tagi žurfa aš vera samręmdar viš ašrar ęfingar ķ tilteknu rįšuneyti og į mįlefnasviši og fella inn ķ ęfingaįętlanar rįšuneytisins (sbr. Kröfu 2.7.2). Hęgt er aš fela undirstofnun eša opinberu fyrirtęki vinnu vegna ęfinga en forsenda žess er aš rįšuneyti komi aš skipulagningu og taki virkan žįtt ķ ęfingu og ķ eftirfylgni hennar.

Žaš eru engar skżrar vęntingar ķ kröfunni um hversu oft žarf aš ęfa. Hér er ešlilegt aš lķta Kröfu 2.7 žar sem fram kemur aš ęfingarstarfsemi rįšuneytis žurfi aš vera nęgjanleg til aš geta sinnt įbyrgš į višlagastjórnun eigin mįlefnasvišs, veriš žįtttakandi ķ višlagastjórnun annarra rįšuneyta og tekiš hlutverk sem leišandi rįšuneyti ķ višlagastjórn.

Rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš į samfélagslega mikilvęgu verkefni žarf aš sjį til žess aš śrbótum sem įkvešnar eru į grundvelli mats į ęfingunni sé fylgt eftir ķ eigin starfsemi og ķ öšrum rįšuneytum.

3.5.     Samstarf rįšuneyta vegna samfélagslega mikilvęgra verkefna

Krafa 3.5:

Rįšuneyti žarf aš leggja fram tillögur um višbśnaš, įętlanir, löggjöf og önnur mikilvęg mįl innan sķns mįlefnasvišs fyrir önnur rįšuneyti sem mįliš snertir og hafa samstarf viš žau.

Ef žörf er į śrbótum (t.d. į löggjöf, višbśnaši og įętlunum) innan mįlefnasvišs eša samfélagslega mikilvęgs verkefnis žarf žaš rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš aš eiga frumkvęši aš og leggja sitt af mörkum til aš śrbętur séu geršar, ķ samstarfi viš önnur stjórnvöld sem bera įbyrgš eša sem mįliš snertir.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    žróa gott og traust samstarf viš önnur rįšuneyti meš įbyrgš vegna samfélagslega mikilvęgra verkefna.

•    halda sér upplżstum um višeigandi įętlanir og starfsemi innan verksvišs annarra rįšuneyta.

Markmiš meš greiningu į įhęttu og įfallažoli, ęfingum og stöšu- og įstandsmati er aš aušvelda śrbętur. Öll rįšuneyti bera įbyrgš į įhęttustjórnun į sķnum mįlefnasvišum. Rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš į samfélagslega mikilvęgu verkefni hefur einnig sérstaka įbyrgš į aš takast į viš įhęttu og viškvęmni meš öšrum rįšuneytum sem bera įbyrgš į hlutum žess verkefnis. Rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš žarf aš leggja mikla įherslu į aš koma į góšri samvinnu viš önnur rįšuneyti sem bera įbyrgš innan tiltekins samfélagslega mikilvęgs verkefnis; t.d. meš žvķ aš gefa rįš um hvernig hęgt er aš hrinda naušsynlegum śrbótum ķ framkvęmd og stušla aš žróun sameiginlegra śrbóta. Einnig er mikilvęgt aš hafa heildstęša og samręmda eftirfylgni meš višbśnašarašgeršum, įętlunum og löggjöf, svo hęgt sé aš foršast skörun og rįšstafanir sem vinna hver gegn annarri. Žetta setur žau skilyrši aš rįšuneyti haldi sér upplżstu um įętlanir og athafnir, einnig utan eigin svišsįbyrgšar.

3.6.     Reynslu mišlaš og fęrni aukin

Krafa 3.6:

Rįšuneyti žurfa aš sjį til žess aš deila reynslu innan sķns mįlefnasvišs og auka fęrni žeirra ašila sem mįliš snertir.

Rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš žarf aš leggja sitt af mörkum til žess aš reynslu sé mišlaš innan samfélagslega mikilvęga verkefnisins, žörf fyrir žekkingu sé greind og fęrni žeirra ašila sem mįliš snertir sé aukin.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    greina žörf fyrir žekkingu.

•    sjį til žess aš fundarstöšum og vettvöngum (s.s. mįlžingi, vinnustofum o.ž.h.) sé komiš į til aš deila reynslu fyrir hlutašeigandi ašila og yfirvöld.

Rįšuneyti sem ber įbyrgš į tilteknum mįlaflokki žarf aš taka naušsynlegt frumkvęši til aš fylgjast meš žörfinni fyrir nżja žekkingu innan samfélagslega mikilvęgra verkefna žvert į mörk mįlefnasviša. Rįšuneytiš žarf aš öšru leyti aš sjį til žess aš fundarstašir og vettvangar séu stofnašir til aš deila reynslu žar sem starfsfólk sem vinnur aš öryggi innan samfélagslega mikilvęgra verkefna getur fengiš uppfęršar upplżsingar og ef til vill žjįlfun.

3.7.     Upplżsingaöflun og skżrslur til ašstošar Almannavörnum

Krafa 3.7:

Rįšuneyti žurfa aš vera Almannavörnum til ašstošar viš upplżsingaöflun og skżrslugerš innan sķns mįlefnasvišs.

Žaš rįšuneyti sem ber ašalįbyrgš į samfélagslega mikilvęgu verkefni žarf aš ašstoša Almannavarnir viš upplżsingaöflun og skżrslugjöf fyrir žaš, žegar žess gerist žörf.

Rįšuneytum er rįšlagt aš:

•    afla upplżsinga um öryggi og višbśnaš fyrir samfélagslega mikilvęg verkefni innan žeirra mįlefnasviša sem žau bera įbyrgš į og mišla žeim til Almannavarna sé žess óskaš.


 

4.  Eftirlit meš vinnu rįšuneyta

Almannavarnir hafa eftirlit meš skipulagi almannavarna į landinu öllu, eftirlit meš gerš hęttu­mats, eftirlit meš endurskošun og samhęfingu stašfestra višbragšsįętlana og eftir­lit meš ęfingum vegna žeirra.[15]

Eftirlit meš almannavarnastarfi rįšuneyta stżrist af III. kafla laga nr. 82/2008. Kröfurnar sem eru skošašar ķ eftirlitinu eru tilgreindar ķ 5., 6. og 7. gr. Nįnari umfjöllun og leiš­bein­ing­ar fylgja ķ köflum 7.1 – 7.7.

4.1.     Markmiš

Śttektirnar žjóna tvennum tilgangi aš stušla aš:

•    eflingu starfs vegna öryggis samfélagsins og borgaranna ķ hverju rįšuneyti.

•    samręmdu og alhliša starfi sem mišar aš öryggi samfélagsins og borgaranna žvert į įbyrgš rįšuneyta og mįlefnasviša.

Tilgangurinn felur ķ sér aš śttektirnar žurfa einkum aš beinast aš svišum sem eru lykilatriši ķ žvķ aš standa vörš um įbyrgš rįšuneyta į öryggi samfélagsins og borgaranna. Žetta varšar m.a:

•    hversu kerfisbundiš starfiš er.

•    hvort starfiš sé fest ķ sessi hjį stjórnendum og gangvart stjórnun undirstofnana.

•    yfirlit yfir įhęttu og viškvęmni; sérstaklega ķ samfélagslega mikilvęgum verkefnum.

•    getu til aš meta og hrinda ķ framkvęmd śrbótum til aš draga śr įhęttu og viškvęmni.

•    įętlanir og višbragš viš neyšarįstand.

•    ęfingar.

•    mat, lęrdómsferli og žróun.

Śttektirnar geta stušlaš aš samręmdu og heildstęšu starfi sem mišar aš öryggi samfélagsins og borgaranna žvert į įbyrgš rįšuneytisins og mįlefnasvišsins. Žaš er gert meš žvķ aš eftirlitsyfirvöld kanni aš hve miklu leyti viškomandi rįšuneyti byggir į žeim leišbeiningum um starf viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna sem Almannavarnir hafa śtbśiš. Žetta geta til dęmis veriš stefnur, greining hęttusvišsmynda, yfirlit yfir samfélagslega mikilvęg verkefni, žįtttaka ķ ęfingum į landsvķsu og žįtttaka į višeigandi vettvangi til aš deila upplżsingum og auka fęrni.

Śttektirnar žurfa aš beinast aš kerfum og verklagi en į sama tķma er mikilvęgt aš athuga hvort kerfin virki ķ raun og hafi raunverulega žżšingu fyrir stjórnun tiltekins rįšuneytis og mįlefnasvišs.

4.2.     Skipulag eftirlitsins

Ef Almannavarnir telja žaš hentugt, er hęgt aš nota eyšublöš sem rįšuneyti fyllir sjįlft śt sem hluta af žeim upplżsingum sem aflaš er viš eftirlitiš.

Śttektir į einstökum rįšuneytum byggjast m.a. į fyrri nišurstöšum śttekta, hęttu į frįvikum, eigin upplżsingum rįšuneytis og reynslu rįšuneytis af ęfingum og óęskilegum atvikum.

4.3.     Eftirlit og leišbeiningar

Žaš rįšuneytiš sem eftirlit beinist aš veršur ķ samręmi viš III. kafla laganna aš geta skjalfest aš žaš uppfylli kröfur sem settar hafa veriš. Žegar eftirlit hefst, žarf tiltekiš rįšuneyti aš leggja fram naušsynleg gögn um aš kröfum hafi veriš fullnęgt. [16]

Eftirlit er hęgt aš framkvęma į żmsan hįtt en hiš hefšbundna eftirlit felst ķ žvķ aš fara į stašinn og kanna hvort viškomandi starfsemi fylgi lögum og reglugeršum. Į tķmum netvęšingar er einnig hęgt aš framkvęma margs konar eftirlit į rafręnan hįtt meš žvķ aš kalla eftir upplżsingum. Hvort tveggja er naušsynlegt viš skilvirkt eftirlit. Žegar gögn sem óskaš er eftir ķ eftirliti hafa borist, eru žau greind og ef ķ ljós koma frįvik frį kröfum eru geršar kröfur um śrbętur. Žeim kröfum er sķšan fylgt eftir meš višeigandi hętti žar til śrbętur hafa įtt sér staš. Stór hluti eftirlits felst ķ aš upplżsa og leišbeina um hvaša kröfur gilda og hvernig hęgt er aš uppfylla žęr.

Śttektirnar eru blanda af eftirliti og leišbeiningum. Rįšuneytin žurfa aš uppfylla kröfurnar sem geršar eru ķ lögunum og ef svo ber undir aš svo sé ekki er bent į žaš frįvik. Jafnframt er mikilvęgt aš eftirlitsstjórnvaldiš leišbeini um hvernig rįšuneytin geti boriš sig aš til aš uppfylla kröfurnar og einnig aš öšru leyti styrkt gęši starfsins į svišinu. Leišbeiningar eru gefnar skriflega ķ śttektarskżrslu og e.t.v. meš eftirfylgni eftir aš skżrslan hefur veriš lögš fram.

4.4.     Mikilvęgi og įhętta

Śttektirnar byggja į mikilvęgi og įhęttu. Žetta į viš um val į aš hverju eftirlitiš beinist s.s. žema og ašferš. Mat į mikilvęgi er tengt įbyrgšarsviši eša mikilvęgi žemans fyrir öryggi samfélagsins og borgaranna. Mat į įhęttu ķ žessu samhengi felur ķ sér mat į lķkum į frįvikum innan įbyrgšarsvišsins og hversu alvarlegar afleišingar frįvik geta haft.

Įherslan į mikilvęgi og įhęttu getur leitt til žess aš skošanir hjį sumum rįšuneytum verša tķšari en sjaldnar fyrir önnur. Žaš getur einnig žżtt aš eftirlit mišist viš sérstök efni og kröfur ķ lögunum. Lögš er įhersla į žverfagleg višfangsefni viš mat į mikilvęgi og įhęttu.

4.5.     Umfang

Almannavarnir gera śttektir į fyrirsjįanlegan og skilvirkan hįtt.

Almannavarnir skilgreina heildarumgjörš eftirlitsins ķ eftirlitsįętlun. Meš žessu er įtt viš hvaša žema er vališ og hversu ķtarlegar rannsóknir verša geršar.

Śttektir geta fariš fram sem skjalaskošun, en yfirleitt munu žęr einnig fela ķ sér vištöl viš stjórnendur og lykilstarfsmenn ķ rįšuneytinu. Almannavarnir geta einnig framkvęmt afmarkašar og markvissar skošanir, žar meš taldar rannsóknir į undirstofnunum og opinberum fyrirtękjum, til aš sannreyna aš rįšuneytiš uppfylli kröfur laganna og aš nęgilega sé gętt aš samfélagslega mikilvęgum verkefnum.

Slķkar skošanir hjį undirstofnunum og opinberum fyrirtękjum eru hluti af śttektinni į rįšu­neytinu. Slķkar skošanir munu žvķ beinast aš stjórnun rįšuneytisins, embęttis­bréf­um og fyrirmęlum gagnvart stofnuninni og miša aš žvķ aš skoša aš hve miklu leyti rįšuneytiš fylgir eftir starfi stofnunarinnar viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna og hversu mikla įherslu rįšuneytiš leggur į aš stofnunin višhaldi starfsgetu sinni varšandi sam­fé­lags­lega mikilvęg verkefni sem hśn ber įbyrgš į. Einnig geta śttektir fališ ķ sér skošun į und­ir­stofnunum og opinberum fyrirtękjum til aš skoša hvort stjórnun rįšuneytis hafi ver­iš fylgt eftir og hvort hlutverk og įbyrgš séu nęgilega skżr.

4.6.     Skżrsla

Nišurstöšur śttektar eru dregnar saman ķ stuttri skżrslu žar sem skżrt kemur fram hvers kyns brot į kröfum, ef um žaš er aš ręša, įsamt višeigandi ašgeršum til śrbóta og möguleg tękifęri til aš gera betur.

Upplżsingar frį rįšuneytum sem skilaš er sem eigin eftirliti eru kynntar ķ męlaborši į vefsetri Almannavarna jafnóšum og žęr liggja fyrir.

Žegar nišurstöšur śttekta eru kynntar ķ skżrsluformi er rįšuneytinu gefinn kostur į aš tjį sig um skżrsluna og hvort hśn hafi aš geyma upplżsingar sem ęttu aš vera undanžegnar ašgangi almennings eša sem eru trśnašarflokkašar. Ef slķkar sérstakar forsendur eru ekki fyrir hendi er skżrslan ķ heild sinni opinber.

Ķ śttektarskżrslunni eru hinar żmsu nišurstöšur taldar upp sem „brot į kröfum“ og „möguleikar til śrbóta“, allt eftir alvarleika misręmisins. Almannavarnir sendir lokaskżrslu til rįšuneytisins sem haft hefur veriš eftirlit meš žar sem fram kemur frestur til aš skila framkvęmdaįętlun til Almannavarna. Ķ framkvęmdaįętluninni žarf rįšuneytiš aš gera grein fyrir žvķ hvaša śrbótaašgeršir verša framkvęmdar. Almannavarnir fylgja śttektum eftir žar til tekiš hefur veriš į öllum brotum į kröfum og mikilvęgum tękifęrum til śrbóta.

Sżni endurskošunarskżrslan „brot į kröfum“ eša ef eftirfylgni eftir śttektina skortir er rķkisstjórnin upplżst um stöšu mįlsins.


 

5.  Višlagastjórnun

Viš neyšarįstand į landsvķsu žurfa rįšuneyti oft aš vinna saman į annan hįtt en ella. Samskiptalķnur verša aš vera styttri og einfaldari. Ašgeršir viš įkvaršanatöku žurfa aš vera hrašari en į sama tķma er óbreytt krafa um aš gęši vinnu séu nęgileg.

5.1.     Rķkisstjórnin, žjóšaröryggisrįš og almannavarna- og öryggismįlarįš

Rįšherrar bera hver um sig ęšstu įbyrgš į neyšarvišbśnaši į Ķslandi, į sķnu mįlefnasviši žar meš talin pólitķsk heildar­įbyrgš bęši į stjórnun og mešhöndlun neyšarįstands sem upp kemur. Ķ žeirri įbyrgš felst einnig aš tryggja naušsynlegt samrįš innan rķkisstjórnarinnar. Hver rįšherra heldur įbyrgš sinni į mįlefnasvišum rįšuneytisins ķ neyšar­įstandi.

Stjórnsżsla vegna višlagastjórnunar hjį rįšuneytum byggist į žremur grundvallaržįttum:

•    Rįšuneyti sem ber įbyrgš į tilteknu mįlefnasviši leišir starfiš og sér um aš sam­ręma višlagastjórnun į vettvangi rįšuneytisins. Rįšuneytiš sem ber įbyrgš į mįl­efna­svišinu ber einnig įbyrgš į višbśnašarįętlun og ašgeršum viš neyšarįstand.

•    Žjóšaröryggisrįši er ętlaš aš tryggja aš stjórnvöld hafi yfirsżn yfir stöšu mįla, stušla aš samvinnu stjórnvalda og aušvelda naušsynlegum ašgeršum aš nį fram aš ganga viš sérstakar ašstęšur er varša žjóšaröryggi. Žjóšaröryggisrįš yfirtekur ekki stjórn­unar­hlutverk og valdheimildir einstakra rįšherra og stofnana innan hins lögbundna višbragšskerfis né hefur žaš sjįlfstęšar valdheimildir til žess aš taka įkvaršanir um einstakar stjórnarathafnir.[17]

•    Rķkislögreglustjóri starfrękir deild Almannavarna. Rķkislögreglustjóri hefur umsjón meš aš rįšstafanir séu geršar ķ samręmi viš stefnu stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum. Verkefni Almannavarna fela m.a. ķ sér vķštękt samstarf viš rįšuneyti, rķkisstofnanir og sveitarfélög meš žaš aš markmiši aš tryggja öryggi almennings. Rķkislögreglustjóri skipuleggur forvarnir og almenningsfręšslu į sviši almannavarna, svo og fręšslu einkaašila, stjórnvalda og almennings um skipulag almanna­varna­kerf­is­ins, eftir žvķ sem žurfa žykir. Auk žess annast rķkislögreglustjóri žjįlfun og fręšslu į sviši almannavarna og veitir rįšuneytum stušning viš višlagastjórnun.

Stefna stjórnvalda ķ almannavarna- og öryggismįlum er mörkuš af almannavarna- og öryggismįlarįši til žriggja įra ķ senn. Ķ almannavarna- og öryggismįlastefnu stjórnvalda er gerš grein fyrir įstandi og horfum ķ almannavarna- og öryggismįlum ķ landinu, fjallaš um įhersluatriši er varša skipulag almannavarna- og öryggismįla, forvarnastarf, naušsynlega samhęfingu į efni višbragšsįętlana og starfsemi opinberra stofnana į žvķ sviši, naušsynlegar birgšir til žess aš tryggja lķfsafkomu žjóšarinnar į hęttutķmum, endurreisn eftir hamfarir og ašrar ašgeršir sem rįšiš telur naušsynlegar til žess aš markmiš žessara laga nįist.

Ķ almannavarna- og öryggismįlarįši eiga eftirfarandi ašilar sęti:

•    rįšherra er fer meš mįlefni almannavarna- og öryggismįlarįšs, sem jafnframt er formašur žess

•    rįšherra er fer meš mįlefni almannaöryggis

•    rįšherra er fer meš mįlefni mengunarvarna

•    rįšherra er fer meš heilbrigšismįl

•    rįšherra er fer meš orkumįl

•    rįšherra er fer meš varnarmįl og samskipti viš önnur rķki

Žar aš auki er žeim rįšherra er fer meš mįlefni almannavarna- og öryggismįlarįšs heimilt aš kvešja allt aš tvo rįšherra til setu ķ rįšinu ķ senn vegna sérstakra mįla. Auk žess eiga bęši rįšuneytisstjórar og embęttismenn sęti ķ almannavarna- og öryggisrįši. Umsżsla vegna almannavarna- og öryggismįlarįšs og undirbśningur vegna funda žess er ķ höndum rįšherra er fer meš mįlefni almannaöryggis.

Ķ žjóšaröryggisrįši eiga eftirfarandi ašilar sęti, auk forsętisrįšherra:

•    rįšherra er fer meš utanrķkis- og varnarmįl

•    rįšherra er fer meš almannavarnir

•    rįšuneytisstjóri viškomandi rįšuneytis

Jafnframt skulu rķkislögreglustjóri, forstjóri Landhelgisgęslunnar og fulltrśi Slysavarnafélagsins Landsbjargar eiga sęti ķ rįšinu. Žį eiga tveir žingmenn sęti ķ rįšinu og skal annar žeirra vera śr žingflokki sem skipar meirihluta į žingi en hinn śr žingflokki minnihluta. Žjóšaröryggisrįš getur kallaš fleiri rįšherra til setu ķ rįšinu varšandi einstök mįl sem eru til umfjöllunar hjį rįšinu og tekur žį viškomandi rįšuneytisstjóri einnig sęti ķ žvķ.

Žjóšaröryggisrįš žarf aš eiga samrįš viš almannavarna- og öryggismįlarįš um mįl eša atburši sem kunna aš snerta verksviš almannavarna- og öryggismįlarįšs samkvęmt lögum um almannavarnir, nr. 82/2008.[18]

5.2.     Samhęfing rįšuneyta

Forsętisrįšherra er forystumašur rķkisstjórnar og fer meš skipulags- og verkaskipting­ar­valdiš innan Stjórnarrįšsins og hefur jafnframt vķštękt samhęfingar­hlutverk gagnvart rįš­herrum ķ rķkisstjórn viš framkvęmd stjórnarmįlefna, žar į mešal į sviši almanna­varna. Forsętisrįšherra er formašur almannavarna- og öryggismįlarįšs. Forsętis­rįš­herra er jafnframt formašur žjóšaröryggisrįšs.

Dómsmįlarįšherra er ęšsti yfirmašur almannavarna ķ landinu og annast rķkis­lög­reglu­stjóri mįlefni almannavarna ķ umboši hans.

Žegar um er aš ręša neyšarįstand og atvik sem varša eitt mįlefnasviš umtalsvert meira en önnur er skilvirkast aš žaš rįšuneyti taki viš leišandi hlutverki ķ višlagastjórn vegna atviksins. Mį sem dęmi nefna heilbrigšisrįšuneyti vegna sóttvarna, umhverfis- og aušlindarįšuneyti vegna ofanflóša og vöktun į nįttśruvį, samgöngu- og sveitar­stjórn­ar­rįš­herra vegna öryggi net- og upplżsingakerfa mikilvęgra innviša o.s.frv.

Svišsįbyrgš og lagaskyldur einstakra rįšuneyta og stofnana breytast ekki žó aš lżst sé yfir almannavarnastigi. Žannig fer t.d. utanrķkisrįšuneytiš meš mįl sem varša óęskileg atvik erlendis sem varša ķslenska rķkisborgara eša ķslenska hagsmuni sbr. 1. gr. laga um utanrķkisžjónustu Ķslands.

Öll rįšuneyti žurfa aš geta tekiš leištogahlutverk vegna neyšarįstands og geta stutt viš leišandi rįšuneyti ķ neyšarįstandi. Eins og fram hefur komiš, breytist svišsįbyrgš og lagaskyldur einstakra rįšuneyta og stofnana ekki viš neyšarįstand.

Ķ neyšarįstandi žarf leišandi rįšuneytiš mešal annars aš:

•    geta séš um tilkynningar til forsętisrįšherra, annara rįšuneyta, eigin undirstofnana og hugsanlega Alžingis.

•    śtbśa og dreifa įstandsskżrslum sem veita heildaryfirlit.

•    śtbśa greiningar į ašstęšum sem veita heildaryfirlit, greina hugsanlega atburšarįs og frekari žróun neyšarįstands.

•    greina og meta žörf fyrir stefnumótandi ašgeršir.

•    samręma aš višbragšsašilar hafi naušsynlegar heimildir til įkvaršanatöku og višbragšs.

•    samręma framkvęmd naušsynlegra ašgerša innan eigin įbyrgšarsvišs, sem og tryggja samhęfingu viš önnur rįšuneyti og stofnanir.

•    dreifa uppfęršum upplżsingum til annarra rįšherra ķ rķkisstjórn.

•    samręma grundvöll rįšuneyta til įkvaršanatöku fyrir rķkisstjórn.

•    sjį til žess aš fjölmišlar og ķbśar fįi samręmdar upplżsingar, auk žess aš móta heildstęša upplżsingastefnu.

•    sjį um samręmingu žegar žörf er į alžjóšlegri ašstoš.

•    meta žörf fyrir aš koma į kerfi tengifulltrśa viš önnur rįšuneyti og starfsemi sem verša fyrir įhrifum.

•    sjį til žess aš atburšarstjórnun sé metin og aš lęrdómspunktum sé fylgt eftir.

Ķ frumvarpi til breytinga į almannavarnalögum er lagt til aš rannsóknarnefnd almannavarna verši lögš nišur og aš ķ staš hennar komi žrepaskipt rżni ķ kjölfar hęttuįstands. Frumvarpiš var lagt fram į žingi voriš 2021 en hlaut ekki žinglega mešferš. Aš öllu óbreyttu mun innanrķkisrįšherra leggja frumvarpiš aftur fyrir žingiš 2022.

Viš alvarlegar neyšarašstęšur sem žróast meš tķmanum, eša flóknari neyšarašstęšur sem krefjast pólitķskrar samhęfingar, žarf rķkisstjórnin eša žeir rįšherrar sem mįliš varšar aš hittast til aš naušsynlegar stefnumótandi skżringar séu geršar. Žetta į til dęmis viš ef neyšarašstęšur koma upp sem hafa įhrif į ķslenska utanrķkisstefnu og öryggisstefnu.

5.3.     Framlag žjóšaröryggisrįšs til samvinnu

Žjóšaröryggisrįš er vettvangur reglubundins samrįšs og samhęfingar um žjóšaröryggi. Forsętisrįšherra bošar žjóšaröryggisrįš reglulega til funda.

Žjóšaröryggisrįš getur kallaš eftir skżrslum eša gögnum um atriši er varša žjóšaröryggi frį rįšuneytum, opinberum stofnunum eša opinberum hlutafélögum. Rįšuneyti, opin­ber stofnun eša opinbert hlutafélag žarf aš tilkynna žjóšaröryggisrįši įn undan­drįttar um nżjar upplżsingar eša annaš sem kann aš varša žjóšaröryggisstefnuna eša öryggi rķkis­ins og almennings.

Verkefni žjóšaröryggisrįšs skv. 4.gr. laga nr. 98/2016:

„Žjóšaröryggisrįš hefur eftirlit meš žvķ aš žjóšaröryggisstefna fyrir Ķsland sé framkvęmd ķ samręmi viš įlyktun Alžingis og er jafnframt samrįšsvettvangur um žjóšaröryggismįl.

Žjóšaröryggisrįš skal enn fremur meta įstand og horfur ķ öryggis- og varnarmįlum og fjalla um önnur mįlefni er varša žjóšaröryggi.

 Žjóšaröryggisrįš skal stušla aš endurskošun žjóšaröryggisstefnunnar eigi sjaldnar en į fimm įra fresti.

 Žjóšaröryggisrįš skal ķ samvinnu viš hįskólasamfélagiš, hugveitur og fjölmišla beita sér fyrir opinni og lżšręšislegri umręšu um žjóšaröryggismįl og eflingu fręšslu og upplżsingagjöf um žau mįl.“

Samkvęmt 5. gr. sömu laga ber žjóšaröryggisrįši aš hafa samrįš viš Alžingi:

„Žjóšaröryggisrįš skal įrlega upplżsa Alžingi um framkvęmd žjóšaröryggisstefnunnar.

Telji žjóšaröryggisrįš įstęšu til aš gera breytingar į žjóšaröryggisstefnunni skal žaš senda Alžingi tillögur žar aš lśtandi. Žjóšaröryggisrįš skal upplżsa utanrķkismįlanefnd Alžingis um hver žau mįl sem lķkleg eru til aš hafa įhrif į žjóšaröryggisstefnuna og framkvęmd hennar.“

Samkvęmt 6. gr. sömu laga bošar forsętisrįšherra til fundar žjóšaröryggisrįšs ef atburšir sem ętla mį aš hafi įhrif į žjóšaröryggi hafa oršiš eša eru yfirvofandi.

Ritari žjóšar­öryggis­rįšs er starfsmašur for­sętis­rįšu­neyt­is­ins.

Žjóšaröryggisrįš hefur tengilišahóp, sem skipašur er fulltrśum, tilnefndum af rįšuneytum, stofnunum og opinberum hlutafélögum. Hlutverk fulltrśa ķ tengilišahópi er aš greiša fyrir upplżsingagjöf og skżrslugjöf til žjóšaröryggisrįšs sem og vera til samrįšs og rįšgjafar eftir žörfum vegna undirbśnings funda žjóšaröryggisrįšs og viš mótun verkefna žjóšaröryggisrįšs.

Žjóšaröryggisrįš hefur ekki sjįlfstęšar valdheimildir til žess aš taka įkvaršanir um einstakar stjórnarathafnir viš hinar sérstöku ašstęšur.

Žjóšaröryggisrįš yfirtekur ekki stjórnunarhlutverk og valdheimildir einstakra rįšherra og stofnana innan hins lögbundna višbragšskerfis.

5.4.     Stušningur Almannavarna viš višlagastjórn rįšuneyta

Helstu hlutverk Almannavarna sem stušningsašila eru aš:

•    stušla aš séržekkingu ķ formi rįšgjafar og faglegrar ašstošar viš störf forsętisrįšuneytisins eša annars rįšuneytis sem fer meš leištogahlutverk viš samhęfingu og višlagastjórnun. Žetta felur ķ sér stušning viš greiningar, gerš og mišlun skżrslna sem gefa heildaryfirlit um įstand og mótun sameiginlegs skilnings į ašstęšum sem grunn- aš stefnumótandi įkvöršunum.

•    styšja forsętisrįšuneytiš eša annaš rįšuneyti sem fer meš leištogahlutverk sem og žjóšaröryggisrįš meš starfsgetu ķ formi innviša (ž.m.t tęknilausnir), hśsnęši og starfsfólk.

Almannavarnir yfirtaka ekki skyldur og verkefni sem tilheyra einstökum rįšherrum eša stofnunum en eru til ašstošar til aš auka starfsgetu til stjórnunar ķ neyšarįstandi hjį rįšuneytum.

Almannavarnir hafa yfir aš rįša, žróa og stżra sameiginlegu ašgeršastjórnunarkerfi til stušnings viš įkvaršanatöku og skrįningu į ašgeršum. Gert er rįš fyrir aš rįšuneyti noti kerfiš žegar žau žurfa aš fįst viš sérstök, óęskileg atvik, sem stušningstęki starfsmanna og sem stušningstęki ķ samskipta- og upplżsingastarfi.

Til žess aš Almannavarnir geti sinnt verkefnum og stutt viš hlutverk rįšuneyta er nauš­syn­legt aš hafa samskipti og aš skiptast į upplżsingum viš önnur rįšuneyti.

Gert er rįš fyrir aš rįšuneyti taki saman, greini og deili višeigandi upplżsingum śr eigin mįlefnasvišum aš beišni žess rįšuneytis sem leišir tiltekna višlagastjórnun. Til aš tryggja skilvirka įstandsskżrslu žurfa rįšuneyti aš deila įstandsskżrslum ķ ašgerša­stjórn­unar­kerfinu. Hęgt er aš koma stöšuuppfęrslum til Almannavarna meš sķma, smį­skila­boš­um og/eša tölvupósti.

5.5.     Samhęfingar- og stjórnstöš

Ķ samhęfingar- og stjórnstöš fer fram samhęfing og yfirstjórn almannavarnaašgerša meš hlišsjón af almannavarnastigi og višeigandi višbragšsįętlun. Žį getur einnig sam­hęfing ašgerša vegna leitar og björgunar į landi, sjó og ķ lofti fariš žar fram eša viš­bragša viš hęttuįstandi, žó ekki hafi veriš lżst yfir almannavarnastigi.[19] Samhęfingar- og stjórn­stöšin er mönnuš allan sólarhringinn og aušveldar upplżsingaflęši viš neyšar­ašstęš­ur sem aftur gefur grundvöll fyrir samręmdan skilning į ašstęšum og yfirsżn yfir hugsan­lega atburšarįs.

Samhęfingar og stjórnstöš fęr mat og skżrslur frį rįšuneytum, stofnunum, einka­fyrir­tękjum og višbragšsašilum, sem innihalda oft upplżsingar sem hafa veriš teknar sam­an og greindar. Žegar almannavarnaįstand rķkir, starfa fulltrśar višbragšsašila al­manna­varna ķ stjórnstöšinni:

•    lögreglan

•    landhelgisgęsla Ķslands

•    heilbrigšisstarfsmenn

•    slökkviliš

•    Neyšarlķnan

•    Rauši kross Ķslands

•    Isavia

•    Slysavarnafélagiš Landsbjörg

Ķ ašgeršum er unniš aš samhęfingu ašgerša samkvęmt SĮBF-kerfi almannavarna — Stjórn­un, Įętlanir, Bjargir, Framkvęmd —sem eru fjórir meginžęttir skipulagsins en kerf­iš skilgreinir verkžętti og verkefni. Ašgeršastjórnir og vettvangsstjórnir vinna eftir sama kerfi.

Lögš er rķk įhersla į samvinnu viš einstök rįšuneyti og undirstofnanir žeirra viš aš kanna įfallažol žess hluta samfélagsins sem fellur undir starfssviš žeirra og skipulagningu į višbrögšum og ašgeršum samkvęmt višbragšsįętlun.

Öll rįšuneyti žurfa aš hafa eigin tengiliš vegna višbragšs sem er virkjašur viš neyšarįstand. Tengilišur Almannavarna vegna višbragšs ķ rįšuneytunum tekur viš upplżsingum ķ tengslum viš atvik, t.d. ķ formi stöšuskżrslna, beišna um ašstoš eša upplżsingar frį öšrum rįšuneytum, višvarana eša uppfęršra upplżsinga um stöšu.

Verši breytingar į tengiliš rįšuneytisins, eša lykilstarfsmönnum ķ višlagastjórnun, žarf aš tilkynna Almannavörnum um uppfęršar upplżsingar.

Tengilišahópur žjóšaröryggisrįšs er skipašur einstaklingum sem tilnefndir eru af rįšuneytum, stofnunum og opinberum hlutafélagögum. Hlutverk tengilišanna gagnvart žjóšaröryggisrįši er aš greiša fyrir upplżsingagjöf og skżrslugjöf til žjóšaröryggisrįšs ķ samręmi viš įkvęši laga um žjóšaröryggisrįš um upplżsingagjöf til rįšsins. Skipan tengilišahópsins mišar aš žvķ aš koma į skipulagi sem stušlar aš skilvirku og traustu samrįši og samstarfi innan stjórnsżslunnar um žjóšaröryggismįl og framkvęmd žeirra. Gert er rįš fyrir aš tengilišurinn meti žörf fyrir dreifingu og sjįi um dreifingu upplżsinga innan mįlefnasvišs rįšuneytisins, eins og žurfa žykir.


 

 

ANR

Atvinnuvega og nżsköpunarrįšuneytiš

LHG

Landhelgisgęsla Ķslands

SL

Slysavarnafélagiš Landsbjörg

AST

Ašgeršastjórn

PFS

Póst og fjarskiptastofnun

RKĶ

Rauši krossinn į Ķslandi

AVD

Almannavarnir

RSL

Rķkislögreglustjóri

 

 

DMR

Dómsmįlarįšuneytiš

SRN

Samgöngu- og sveitarstjórnarrįšuneytiš

 

 

FOR

Forsętisrįšuneytiš

SST

Samhęfingar og stjórnstöš

 

 

FRN

Félagsmįlarįšuneytiš

UAR

Umhverfis og aušlindarįšuneytiš

 

 

HMS

Hśsnęšis og mannvirkjastofnun

UST

Umhverfisstofnun

 

 

HRN

Heilbrigšisrįšuneytiš

UTN

Utanrķkisrįšuneytiš

 

 

Tafla 1: Skammstafanir sem notašar eru ķ Mynd 1, Mynd 2 og Mynd 3

A picture containing diagram

Description automatically generated

Mynd 1: Uppbygging Almannavarna- og öryggismįlarįšs

 

 

A picture containing graphical user interface

Description automatically generated

Mynd 2: Uppbygging žjóšaröryggisrįšs

 

Mynd 3: Skipulag višlagastjórnunar viš neyšarįstand į landsvķsu


 

 


Heimildir

Almannavarnir. (2021). Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu. Hvaša mikilvęgu verkefnum žarf samfélagiš alltaf aš halda gangandi? Śtgįfa 1.0.

 

Almannavarnir (2021). Leišbeiningar um skipulag samskipta ķ įfallastjórnun. Śtgįfa 1.0.

 

Almannavarnir (2010). Kennslurit ķ vettvangsstjórn.

 

Busmundrud, Odd, Maal, Maren, Kiran, Jo Hagness og Endregaard, Monica. (2015). Tilnęrminger til risikovurderinger for tilsiktede uųnskede handlinger, FFI-rapport 2015/00923. Sótt 10.5.2021 af https://publications.ffi.no/nb/item/asset/dspace:2503/15-00923.pdf

 

Forsętisrįšuneytiš, dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš og skrifstofa Alžingis. (2007). Handbók um undirbśning og frįgang lagafrumvarpa. Sótt 23.08.2021 af https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneytimedia/media/utgefidefni/handbok_lagafrumvorp.pdf

 

ISO 31000:2018 Risk management — Guidelines.

 

Justis- og beredskapsdepartementet. (2019). Veileder til samfunnssikkerhetsinstruksen Versjon 2019 (Version 1.0)

 

NS 5814:2008. Krav til risikovurderinger.

 

Siguršur Kįri Įrnason. (2012). Völd og įbyrgš rįšherra ķ stjórnsżslunni. Um athafnaskyldur rįšherra til verndar almannahagsmunum į grundvelli stjórnunar- og eftirlitsheimilda žeirra. Sótt 23.08.2021 af https://skemman.is/bitstream/1946/11259/1/Meistararitger%C3%B0%20-%20loka%C3%BAtg.pdf

 

Skipulagsstofnun. (2016). Landsskipulagsstefna 2015-2026. Sótt 23.08.2021 af https://www.landsskipulag.is/gildandi-stefna/stefnan

 

Stjórnarrįš Ķslands. (2013). Handbók um verkefnastjórnun fyrir Stjórnarrįšiš. Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/utgefidefni/handbok-verkefnastjornun.pdf

 

Stjórnarrįš Ķslands. (e.d.). Snišmįt, fjįrmįlaįętlun. Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/library/04-Raduneytin/ForsAetisraduneytid/Vondud-stefnumotun/Sni%c3%b0m%c3%a1t%20-%20fj%c3%a1rm%c3%a1la%c3%a1%c3%a6tlun%20-%202020-2024%20FINALE.pdf

 

Umbošsmašur Alžingis. (2018). Mįl nr. 9937/2018. Sótt 17.05.2021 af https://www.umbodsmadur.is/alit-og-bref/mal/nr/6446/skoda/mal/

 


 

 

Lög og reglur

Forsetaśrskuršur um skiptingu stjórnarmįlefna į milli rįšuneyta ķ Stjórnarrįši Ķslands nr. 119/2018. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2018119.html

Leišbeiningar fyrir greiningu į įhęttu og įfallažoli fyrir stęrri einingar (t.d. stofnanir sżslumenn og sameinašar  almannavarnanefndir fyrir fleiri sveitarfélög)

Leišbeiningar viš greiningu į įhęttu og įfallažoli ķ sveitarfélaginu

Leišbeiningar fyrir rįšuneytin um greiningu į įhęttu og įfallažoli

Lög um almannavarnir nr. 82/2008. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2008082.html

Lög um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn nr. 43/2003. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/150b/2003043.html

Lög um brunavarnir nr. 75/2000. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000075.html

Lög um félagžjónustu sveitarfélaga nr. 40/1991. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/1991040.html

Lög um fjarskiptastofu nr. 75/2021. Sótt af https://www.althingi.is/altext/151/s/1795.html

Lög um fjarskipti nr. 81/2003. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2003081.html

Lög um heilbrigšisžjónustu nr. 40/2007. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2007040.html

Lög um Landhelgisgęslu Ķslands nr. 52/2006. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2006052.html

Lög um landlękni og lżšheilsu nr. 41/2007. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2007041.html

Lög um loftferšir nr. 60/1998. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/1998060.html

Lög um opinber fjįrmįl nr. 123/2015. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2015123.html

Lög um Rauša krossinn į Ķslandi og merki Rauša krossins, Rauša hįlfmįnans og Rauša kristalsins nr. 115/2014. Sótt af  https://www.althingi.is/lagas/nuna/2014115.html

Lög um Samgöngustofu, stjórnsżslustofnun samgöngumįla nr. 119/2012. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2012119.html

Lög um Stjórnarrįš Ķslands nr. 115/2011. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2011115.html

Lög um Vķsinda- og tęknirįš nr. 2/2003. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2003002.html

Lög um žjóšaröryggisrįš nr. 98/2016. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2016098.html2019

Lög um öryggi net- og upplżsingakerfa mikilvęgra innviša nr. 78/2019. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2019078.html

Lögreglulög nr. 90/1996. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/1996090.html

Orkulög nr. 58/1967. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/1967058.html

Raforkulög nr. 65/2003. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2003065.html

Reglugerš um greiningardeild rķkislögreglustjóra nr. 404/2007. Sótt af https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/404-2007

Reglugerš um sérsveit rķkislögreglustjóra nr. 774/1998. Sótt af https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/774-1998

Reglugerš um starfsemi sprengjusérfręšinga, hęfisskilyrši og menntun nr. 1171/2008. Sótt af https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/1171-2008

Reglugerš um stjórnun leitar- og björgunarašgerša į leitar- og björgunarsvęši Ķslands vegna sjófarenda og loftfara nr. 71/2011. Sótt af https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/071-2011

Reglugerš um vernd trśnašarupplżsinga, öryggisvottanir og öryggisvišurkenningar į sviši öryggis- og varnarmįla nr. 959/2012. Sótt af https://www.reglugerd.is/reglugerdir/allar/nr/959-2012

Sóttvarnarlög nr. 19/1997. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/1997019.html

Stjórnarskrį lżšveldisins Ķslands nr. 33/1944. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/1944033.html

Sveitarstjórnarlög nr. 138/2011. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2011138.html

Śtvarpslög nr. 53/2000. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/139a/2000053.html

Varnamįlalög nr. 34/2008. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2008034.html

Verklagsreglur fyrir starfsemi Greiningardeildar RLS. Sótt af https://www.reglugerd.is/reglugerdir/eftir-raduneytum/domsmalaraduneyti/nr/9685


 


Višaukar

 

Višauki 1:
Mikilvęg hugtök

Eftirfarandi hugtök eru notuš ķ žessum leišbeiningum:

Įhętta: Mat į lķkum į og afleišingum af óęskilegu atviki.

Įhęttugreining: Lykilatriši ķ įhęttustjórnun. Greiningin veršur aš byggja į skżrt skilgreindum forsendum. Žaš getur veriš višeigandi aš hanna sérstakar svišsmyndir til žess aš geta fengiš skżrari mynd af flóknum atvikum, hvaša veikleikar eru fyrir hendi og hvaša afleiddu atburši og afleišingar atvikiš kann aš hafa ķ för meš sér. Įhęttugreining veršur aš gefa mynd af žvķ hversu lķkleg tiltekin atvik eru og hvaša afleišingar žau geta haft fyrir mismunandi veršmęti ķ samfélaginu. Taka žarf fram hvaša óvissužęttir tengjast matinu į lķkum og afleišingum. Greiningin žarf aš vera nógu nįkvęm til žess aš hęgt sé aš fį skżra hugmynd um hvaša śrbętur sem ętlašar eru til aš draga śr lķkum og afleišingum žarf aš framkvęma til aš draga śr tiltekinni įhęttu svo aš hśn verši višunandi.

Įhęttumat: Heildarferli sem felur ķ sér aš finna, įtta sig į, lżsa og gera sér grein fyrir įhęttu. Įhęttumat felur ķ sér aš įkvarša umfang og ešli įhęttu eša įhęttužįtta (afleišingar og lķkur) og bera saman nišurstöšur viš įhęttuvišmiš til aš įkvarša hvort tiltekin įhętta og/eša umfang hennar sé įsęttanlegt eša žolanlegt (e. risk assessment). Ferliš er notaš til aš meta ešli og umfang.

Įhęttustjórnun: Hugtakiš er notaš į mörgum svišum, t.d. innan markmišs-, įrangurs- og fjįrmįlastjórnunar, en ķ žessum leišbeiningum er hugtakiš tengt vinnu viš aš koma ķ veg fyrir og takast į viš óęskileg atvik sem hafa afleišingar fyrir öryggi samfélagsins og borgar­anna.

Įhęttustżring: Sķšasta skref ķ įhęttustjórnunarferli. Ķ įhęttustżringu eru śrbętur įkvešnar og framkvęmdar til aš koma įhęttu nišur į višunandi stig. Žetta geta veriš śr­bętur til aš draga śr lķkum į aš atvik eigi sér staš og/eša rįšstafanir sem geta dregiš śr af­leiš­ingum žess. Įhrif ašgerša eru metin mišaš viš žaš sem rįšuneyti telur viš­un­andi įhęttu.

Forvarnir: Rįšstafanir til aš draga śr möguleika į óęskilegu atviki eša til aš draga fyrir fram śr afleišingum mögulegs atviks.

Grenndarreglan: Ein af fjórum grundvallarreglum sem višbragšskerfi almannavarna byggist į. Samkvęmt henni undirbśa stašbundin stjórnvöld fyrirbyggjandi rįšstafanir og višbragšs­įętlanir.

Grundvallarveršmęti: Ekkert formlegt yfirlit er til yfir žaš sem felst ķ hugtak­inu grund­vallar­veršmęti fyrir ķslenskt sam­fél­ag. Almanna­varnir nota eftirfar­andi flokka sam­félags­legra verš­męta ķ vinnu viš gerš hęttusvišsmynda: Lķf og heilsa, Nįttśra og menning, Efnahagsleg verš­męti, Stöšug­leiki, Lżš­ręšis­leg gildi og stjórn­unar­hętt­ir. Sjį nįnar ķ skżrslunni Greining hęttu­svišs­mynda (Almannavarnir, 2021).

Hindranir: Hugtakiš nęr yfir mótvęgisašgeršir, forvarnir, rįšstafanir og/eša įhęttu­minnk­andi ašgeršir sem draga śr lķkum į og/eša afleišingum af atviki.

Krķsa/Neyš: Engin stöšluš skilgreining er til į krķsu og/eša neyš. Hér er hugtakiš notaš yfir óęskilegt įstand meš mikla óvissu og hugsanlega óvišunandi afleišingar fyrir žį einstaklinga, starfsemi eša rķki sem verša fyrir įhrifum.

Mįlefnasviš: Ķ žessu samhengi er įtt viš mįlefna­sviš rįšu­neytis. Hugtakiš nęr bęši til žįtta sem hęgt er aš stjórna beint af rįšu­neyt­inu, svo sem žįtt­um sem undir­stofn­anir eša opin­ber fyrir­tęki sjį um sem og žętti žar sem mögu­leikar til aš stjórna eru takmark­ašri, ž.e.  žįttum sem aš­ilar eins og sveitar­félög, einka­fyrir­tęki og sjįlf­boša­liša­sam­tök sjį um.

Samfélagslega mikilvęg verkefni: Verkefni sem eru naušsynleg til aš sinna grunnžörfum borgara og samfélagsins. Meš grunnžörfum er įtt viš mat, vatn, hita, öryggi og žess hįttar. Ašstaša og kerfi sem naušsynleg eru til aš višhalda samfélagslega mikilvęgum verkefnum eru kölluš mikilvęgir innvišir.[20] Samfélagslega mikilvęgum verkefnum er lżst nįnar ķ skżrslunni Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu (Almannavarnir, 2021).

Samkvęmnisreglan: Yfirvald eša stofnun sér į hęttustundu um björgunarstörf į verk­sviši sķnu.

Samręmingarreglan: Allir višbragšsašilar samhęfa störf sķn viš undirbśning ašgerša vegna hęttuįstands žannig aš bśnašur og mannafli sé nżttur į skilvirkan hįtt.

Seigla: Ķ žessu samhengi er įtt viš hęfni til aš standast eša styrkjast ķ glķmu viš erfišleika eša mótlęti. Slķk hęfni birtist mešal annars ķ žvķ aš lķta į krefjandi višfangsefni sem ögrun frekar en óleysanlegt vandamįl.


 

Starfsgeta (e. functional capability of society): Hugtakiš geta er yfirleitt notaš ķ sömu merkingu og hęfni[21] en ķ žvķ felst hęfileiki og frammistaša.[22] Į sviši almannavarna gefur starfsgeta til kynna hvaš samfélagiš veršur aš gera rįš fyrir aš geta višhaldiš, nįnast sama hvaš gerist.

Svišsįbyrgšarreglan: Sį ašili sem fer venjulega meš stjórn tiltekins svišs samfélagsins eša tiltekins svęšis eša umdęmis skal skipuleggja višbrögš og koma aš stjórn ašgerša žegar hęttu ber aš garši.

Višbragš (e. response): Ašgeršir višbragšsašila og opinberra ašila til aš bregšast viš yfirvofandi hęttu eša atburši sem žegar er oršinn ķ žeim tilgangi aš bjarga lķfi, lįgmarka heilsu­farsįhrif, tryggja öryggi og męta grunnžörfum almennings į įhrifasvęši hamfara.

Višbragšsįętlun: Hugtakiš vķsar hér til žeirrar višbragšsįętlunar sem fjallaš er um ķ 17. gr. laga um almannavarnir nr. 82/2008 og 3. gr. reglugeršar um efni og gerš viš­bragšs­įętl­ana nr. 323/2010:

Diagram

Description automatically generated

„Einstök rįšuneyti, undirstofnanir žeirra, sveitarfélög og stofnanir į žeirra vegum skulu gera višbragšsįętlun žar sem gerš er grein fyrir višbrögšum og ašgeršum ķ almanna­varna­įstandi. Ķ višbragšsįętlun er fjallaš um:

1.  Skipulagningu ašgerša.

2.  Višbśnaš višbragšsašila, m.a. lišsafla, žjįlfun lišsafla og śtbśnaš og stjórnsżslu­viš­bśnaš.

3.  Samgöngur og fjarskipti.

4.  Framkvęmd rįšstafana į hęttustundu.

5.  Samhęfingu og stjórn ašgerša višbragšsašila og annarra ašila.

6.  Įfallahjįlp og ašstoš viš žolendur.

7.  Hagvarnir, birgšir og neyšarflutninga til og frį landi. “

Auk žess žurfa eftirfarandi atriši aš koma fram ķ višbragšsįętlun:

a)  „Inngangur žar sem m.a. er gerš grein fyrir višeigandi lögum og žeim forsendum sem viš­bragšs­įętlun byggir į

b)  Skilgreiningar į hugtökum

c)   Upplżsingar um stašhętti

d)  Stigskipting višbragšsįętlunar ķ óvissu-, hęttu- og neyšarstig

e)  Hverjir teljist til višbragšsašila, hlutverk žeirra, višbrögš og starfssvęši

f)   Hvernig stašiš skuli aš bošun višbragšsašila

g)  Hver taki įkvöršun um virkjun višbragšsįętlunar

h)  Breytingasaga višbragšsįętlunar.“

Višbśnašur (e. preparedness): Hugtakiš į viš um skipulagšar og undirbśnar ašgeršir sem gera rįšuneyti kleift aš takast į viš óęskileg atvik og neyš svo aš afleišingar verši sem minnstar.

Diagram

Description automatically generated

Višbśnašašarįętlun: Undirbśningur rįšuneyta fyrir višbrögš eša til aš draga śr lķkum į aš žörf sé į višbragši. Višbśnašarįętlun byggir į greiningu rįšuneytisins į įhęttu og įfallažoli og inniheldur lżsingu į įbyrgš, hęfni og bśnaši vegna žeirrar įhęttu sem hefur veriš greind. Samantekt višbśnašarįętlunarinnar veršur hluti af višbragšsįętlun, sbr. 2. tl. undir višbragšsįętlun, og er undirstaša žess aš til séu naušsynlegar upplżsingar fyrir višbragšsašila svo hęgt sé aš gera ytri neyšarįętlanir.

Viškvęmni (e. vulnerability): Hugtakiš gefur til kynna vanhęfni til aš standast óęskileg atvik sem og vandamįl viš endurreisn aš nżju. Hugtakiš lżsir žeim vanda sem kerfi veršur fyrir žegar óęskileg atvik henda žaš og vandamįlum sem tengjast žvķ aš koma aftur į ešlilegri starfsemi eftir aš atvikiš hefur įtt sér staš. Ķ žessu samhengi getur kerfi til dęmis veriš rķki, starfsemi eins og rįšuneyti eša fyrirtęki, rafmagnsveita eša stakt tölvukerfi. Viškvęmni tengist hugsanlegu tapi samfélagslegra veršmęta. Ķ oršasafninu Byggingar­verkfręši – Umhverfisfręši er oršiš nertur eša nerti[23] notaš ķ merkingunni viškvęmur, sęranlegur eša lķtt varinn og viškvęmnigreining er žar kölluš nertigreining.

Višlagastjórnun (e. disaster control): Rįšstafanir sem geršar eru fyrir, mešan į eša eftir óęskileg atvik til aš draga śr lķkum į skemmdum, lįgmarka įhrif atviksins og hefja bata.

Yfirskipašur: Hugtakiš vķsar til kerfisskipanar žar sem žįttum kerfis er rašaš eftir tilteknum reglum į mismunandi žrep. Yfirskipašur vķsar til stöšu viškomandi žįttar ķ stigveldi, ž.e. aš e-š sé yfir öšru/öšrum ķ stigveldi.

Öryggi samfélagsins og borgaranna: Markmiš almannavarna sem hér er lżst sem getu samfélagsins til aš undirbśa, skipuleggja og framkvęma rįšstafanir sem miša aš žvķ aš koma ķ veg fyrir og takmarka, eftir žvķ sem unnt er, aš almenningur verši fyrir lķkams- eša heilsutjóni, aš umhverfi eša eignir verši fyrir tjóni af völdum nįttśruhamfara, farsótta eša hernašarašgerša, af mannavöldum eša af öšrum įstęšum. Sömuleišis mišast žaš viš aš veita lķkn ķ nauš og ašstoš vegna tjóns sem hugsanlega kann aš verša eša hefur žegar oršiš.


 

Višauki 2:
Įhęttustjórnun

Hugtakiš įhęttustjórnun er notaš į mörgum svišum, t.d. innan markmišs-, įrangurs- og fjįrmįlastjórnunar, en ķ žessum leišbeiningum er hugtakiš tengt vinnu viš aš koma ķ veg fyrir og takast į viš óęskileg atvik sem hafa afleišingar fyrir öryggi samfélagsins og borgaranna.

Lög um almannavarnir byggja į žeirri sżn aš meš markvissri og kerfisbundinni vinnu geti stjórnsżslan dregiš śr lķkum og afleišingum óęskilegra atvika ķ samfélaginu og žannig lįgmarkaš tjón og skaša fyrir einstaklinga og samfélagiš. Kröfurnar sem geršar eru til rįšuneyta ķ VI. kafla laganna geta tengst hinum żmsu skrefum ķ įhęttustjórnun. Stašallinn ISO 31000: 2018 lżsir lķkani sem er vķša notaš fyrir heildstęša įhęttustjórnun og hęgt er aš nota sem śtgangspunkt fyrir vinnu viš aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna aš žvķ marki sem žaš er višeigandi innan einstakra mįlefnasviša. Mynd 4 er byggš į žessu lķkani.

Mynd 4: Skref ķ įhęttustjórnun


 

Įhęttustjórnun felur ķ sér fimm meginskref og žrjś gegnumgangandi ferli sem žarf aš gęta aš ķ öllu starfinu.

Fimm meginskref įhęttustjórnunar:

Samhengi: Fyrsta skref įhęttustżringar er aš įkvarša samhengi. Žį er rammi aš stjórnun įkvešinn en žaš felur ķ sér aš skilgreina og afmarka hvaša starfsemi og žįttum į aš stjórna og į hvaša stigi ķ stjórnsżslunni žaš į sér staš. Umfang įhęttustżringar fyrir rįšuneyti er samfélagiš ķ heild, višeigandi mįlefnasviš eša hluti žess, allt eftir žvķ hvert įbyrgšarsviš rįšuneytis er og hverju žarf aš hafa stjórn į. Ramminn fyrir įhęttustjórnun žarf aš vera skżrt afmarkašur en įhęttustżring sem snżr aš žvķ aš tryggja öryggi samfélagsins og borgaranna einskoršast ekki viš einstakt rįšuneyti.

Kennsl borin į hęttu: Nęsta skref ķ įhęttustjórnunarferlinu er aš greina hvaša ógnir eša hęttur geta undir vissum kringumstęšum leitt til taps eša tjóns innan žeirra žįtta sem falla undir įhęttustjórnun. Ógnir eša hęttur geta veriš nįttśrulegar hęttur, bilanir ķ tękni- og skipulagskerfi (slys) eša įsetningur. Ašrar óęskilegar įskoranir geta komiš upp hjį rįšuneytum, t.d. įskoranir tengdar ķmynd og trausti en slķk mįl ein og sér eru ekki umfjöllunarefni žessara leišbeininga.

Įhęttugreining: Žrišja skref įhęttustżringar er įhęttugreining sem er jafnframt lykilatriši ķ įhęttustjórnun. Greiningin veršur aš byggja į skżrt skilgreindum forsendum. Žaš getur veriš višeigandi aš hanna sérstakar svišsmyndir til žess aš geta fengiš skżrari mynd af flóknum atvikum, hvaša veikleikar eru fyrir hendi og hvaša afleiddu atburši og afleišingar atvikiš kann aš hafa ķ för meš sér. Įhęttugreining veršur aš gefa mynd af žvķ hversu lķkleg tiltekin atvik eru og hvaša afleišingar žau geta haft fyrir mismunandi verš­męti ķ samfélaginu. Taka žarf fram hvaša óvissužęttir tengjast matinu į lķkum og af­leišingum. Greiningin žarf aš vera nógu nįkvęm til žess aš hęgt sé aš fį skżra hug­mynd um hvaša śrbętur sem ętlašar eru til aš draga śr lķkum og afleišingum žarf aš framkvęma til aš draga śr tiltekinni įhęttu svo aš hśn verši višunandi.

Mat į įhęttu: Fjórša skrefiš er aš taka afstöšu til žess hvort įhęttan sem hefur veriš skilgreind sé samžykkjanleg eša hvort gera verši rįšstafanir til aš draga śr henni. Rįšu­neyti verša sjįlf aš taka afstöšu til žess.

Įhęttustżring: Fimmta og sķšasta skrefiš ķ įhęttustjórnunarferlinu er aš įkveša og framkvęma śrbętur til aš koma įhęttu nišur į višunandi stig. Žetta geta veriš śrbętur til aš draga śr lķkum į aš atvik eigi sér staš og/eša rįšstafanir sem geta dregiš śr afleiš­ingum žess. Įhrif ašgerša eru metin mišaš viš žaš sem rįšuneyti telur višunandi įhęttu.

Žrjś gegnumgangandi ferli įhęttustjórnunar:

Samskipti og samrįš: Festa žarf vinnu ķ sessi ķ žeirri starfsemi sem įhęttustjórnun hefur įhrif į, bęši hjį innri og ytri hagsmunaašilum. Žetta ętti aš gera į öllum stigum įhęttu­stjórnunar. Tilgangurinn er mešal annars aš tryggja aš tekiš sé tillit til sjónarmiša žeirra sem eiga hlut aš mįli og aš ašilarnir skilji grundvöll įkvaršana sem teknar eru og hvaš liggur aš baki ašgeršum og śrbótum.

Vöktun og skošun: Eftirlit meš žvķ hvort hin żmsu skref įhęttustjórnunar séu af viš­un­andi gęšum, hvort žau séu framkvęmd į skilvirkan hįtt og aš śrbętur séu višeigandi. Žetta žarf aš vera samfelldur og skipulagšur hluti af įhęttustjórnun.

Skjalfesting og upplżsingamišlun: Verkefni og nišurstöšur įhęttustjórnunar žurfa aš vera skjalfest og greina žarf frį žeim innan starfseminnar. Tilgangurinn er aš tryggja stušning viš įkvaršanir, góša stjórnun og almennt aš bęta įhęttustjórnunina. Įkveša žarf hverjir fį upplżsingar um hvaš, hversu oft og meš hvaša hętti.


 

Višauki 3:
Ęfingar

 

Eftir aš hafa skilgreint tilgang og markmiš ęfingar žarf aš velja gerš ęfingar. Geršir ęfinga įkvarša hvernig ęfingin er framkvęmd. Ķ žessum višauka er yfirlit yfir helstu geršir ęfinga og hvaš einkennir mismunandi geršir.

Geršir ęfinga eru:

•         Virknięfing.

•         Umręšuęfing.

•         Leikjaęfing.

•         Heildaręfing.

Ef žaš žykir henta er hęgt aš tengja saman mismunandi geršir ęfinga til žess aš fį meira śt śr ęfingunni.

Til žess aš įkveša hvaša gerš ęfingar henti best er m.a. hęgt aš spyrja eftirfarandi spurninga:

•         Hver er tilgangur og markmiš ęfingarinnar?

•         Hversu marga į aš žjįlfa (starfsemi / ašila og einstaklinga )?

•         Hversu mikill tķmi er til aš skipuleggja og framkvęma ęfinguna?

•         Hvaša fjįrmagn er til stašar til aš framkvęma ęfinguna?

Virknięfing

Hęgt er aš skilgreina virknięfingu sem ęfingu sem reynir į eitt eša fleiri hlutverk ašila.

Virknięfing tekur nokkrar klukkustundir eša aš hįmarki einn dag ķ framkvęmd. Virknięfing einkennist af žvķ aš žįtttakendur framkvęma žau atriši sem lżst er ķ skipulagi ķ višbragšsįętlun.

Tilgangur virknięfingar getur veriš aš:

•         prófa višvörunarįętlanir og kerfi

•         prófa samskipti

•         prófa nżja ašferšafręši

•         prófa ferli įkvaršanatöku innan starfseminnar og samhęfingu į milli ašila

•         prófa ašgerš eša tękni

•         prófa gįtlista og hluta višbragšsįętlunar

Mynd 5 Virknięfing

Virknięfingar krefjast ekki mikilla aušlinda, hvorki viš skipulagningu, framkvęmd né mat. Svona ęfingar hentar vel sem višbót viš fullskala eša leikjaęfingar.

Umręšuęfing

Ķ umręšuęfingu ręša žįtttakendur ęfingarinnar um mįlefni śt frį hęttusvišsmynd.

Ęfingin fer žannig fram aš allir žįtttakendur safnast saman ķ einu herbergi og hér fara öll samskipti fram.

Lżsingar į įstandi eru gefnar munnlega eša į pappķr / skjį. Engar raunverulegar ašgeršir eru framkvęmdar og ekkert samband er haft viš ašila sem ekki eru ķ herberginu. Žįtttakendur eiga ekki aš leika / lķkja eftir fundi (t.d. ķ neyšarstjórnun), heldur ręša saman bęši sértęk og almenn atriši sem tengjast atburšarįsinni. Til dęmis geta žįtttakendur rętt hvernig žeir myndu vilja og/eša geta leyst eša höndlaš mismunandi vandamįl / įskoranir eša verkefni. Hęttusvišsmyndin og lżsingarnar žurfa aš vera hannašar žannig aš žęr ögri getu žįtttakenda til aš takast į viš verkefniš.

Umręšunum er stżrt af ęfingastjóra. Lengd umręšuęfingar er venjulega nokkrar klukkustundir eša ķ mesta lagi einn dagur. Žaš getur veriš kostur aš upplżsa žįtttakendur um hęttusvišsmyndina og/eša vandann sem į aš leysa śr fyrir ęfinguna svo žeir geti undirbśiš sig. Nįkvęm śtfęrsla vandamįla og įskorana sem žeir munu standa frammi fyrir geta hins vegar vel veriš leyndarmįl žar til ęfingin hefst.

 

Mynd 6 Umręšuęfing

Ęfingaformiš hentar žeim sem vilja ķ gegnum umręšu:

•         auka žekkingu į skipulagi

•         greina mögulegan mismunandi skilning og notkun į višbragšsįętlunum

•         greina skilning į įbyrgš og hlutverkum

•         undirbśa ašrar ęfingar

•         ręša śrlausnir vegna įkvešinna žįtta / spurninga

•         ręša greiningu į įhęttu og įfallažoli og hugsanlega atburši sem geta haft įhrif į starfsemina.

Umręšuęfingin hentar til aš komast aš višeigandi verklagsreglum fyrir samstarf og samhęfingu. Umręšuęfing er lķka gagnleg žegar žś vilt śtbśa verklag fyrir sviš eša verkefni sem ekki er nęgjanleg reynsla komin į eša žjįlfun ķ, eša sem er nżtt.

Meš umręšuęfingu er einnig hęgt aš greina atriši sem žarf aš greina nįnar įšur en lengra er haldiš. Til dęmis getur komiš fram aš žörf sé į aš setja stefnu varšandi mišlun upplżsinga til almennings viš atvik. Einnig getur veriš heppilegt aš taka fyrir ķ umręšuęfingu hvernig hęgt er aš vinna meš krķsur sem vara yfir langan tķma.

Leikjaęfing

Leikjaęfing samanstendur af tveimur megin žįttum: žeim sem ęfa og mótleikurum. Mótleikarar virka sem umheimurinn fyrir žį sem ęfa og gegna žvķ hlutverki eša hlutverkum sem sį sem ęfir žarf aš hafa samskipti viš. Žetta žżšir aš samskipti eiga sér staš aš hluta į milli žįtttakenda og aš hluta til viš mótleikarana ķ leikjaheiminum. Žetta er oft sżnt meš žvķ aš nota „ęfingabólu“.

Mynd 7 Leikjaęfing

Žeir sem ęfa mega ašeins eiga samskipti sķn į milli eša viš mótleikarana. Allt į aš fara fram eins og um raunverulegt višbragš viš raunverulegum atburši sé aš ręša, en engar ašgeršir / samskipti fara fram utan leikjaheimsins.

Žįtttakendur ķ ęfingunni hafa žaš hlutverk sem žeim er fališ ķ raunverulegum atburši. Leikęfingu meš mótspili er hęgt aš framkvęma į staš žar sem allir žįtttakendur eru samankomnir, żmist ķ umhverfi sem byggt er utan um leikinn eša ķ žvķ hśsnęši sem vinnan fer vanalega fram ķ.

Hęgt er aš upplżsa um hęttusvišsmynd ķ leikęfingu fyrir fram. Žįtttakendur ęfingarinnar sinna višbragši viš atvikum sem mótleikararnir spila śt ķ leikjaheiminum og byggja į hęttusvišsmyndinni sem unniš er śt frį. Upplżsingarnar og spurningarnar sem knżja atburšarįsina įfram kallast śtspil. Žaš er mikilvęgt aš žeir sem ęfa nżti ašeins žęr upplżsingar sem žeir fį ķ gegnum śtspil mótleikaranna og bśi ekki til, hunsi eša lķti fram hjį žessum upplżsingum.

Allt eftir stęrš ęfingarinnar getur mótleikurinn veriš allt frį einum mótleikara meš sķma til stórrar mótleikaramišstöšvar meš sérfręšingum og tękniašstoš, žar sem śtspilin koma ķ formi sķmtala, tölvupósta, śtvarps- eša sjónvarpsžįtta.

Leikęfingu er hęgt aš nota til aš:

•         prófa og/eša žróa hagnżt og raunhęf vandamįl og fęrni ķ krķsustjórnun

•         prófa verklag og kerfi

•         prófa samstarf viš ašra ašila og žeirra verkefni ķ krķsustjórnun

•         žróa samstarfsvettvang og lausnir fyrir žaš hvernig upplżsingamišlun viš ašra ašila fer fram

•         žróa, prófa og deila žvķ hvernig yfirsżn yfir įstand fęst bęši innbyršis og milli ašila.

Ķ leikjaęfingum er einnig lykilatriši aš ašilar hafi unniš saman aš žvķ aš skilgreina sameiginleg markmiš fyrir ęfinguna og aš žeir hafi hver fyrir sig skilgreint undirmarkmiš fyrir eigin starfsemi. Śt frį markmišunum geta žeir sem stżra ęfingunni snišiš mótspiliš į sem bestan hįtt aš žörfum hvers og eins.

Heildaręfing

Ęfing ķ fullri stęrš samanstendur af öllum žeim žįttum sem eru hluti af leikęfingu, auk višbragšsašila sem sjį um verklega framkvęmd. Ęfingin er oft notuš ķ tengslum viš ęfingar žar sem slökkviliš, björgunarsveit, lögregla og heilbrigšisžjónusta koma aš, en getur einnig įtt sér staš į öšrum svišum.

Ęfing ķ fullri stęrš er alltaf framkvęmd ķ rauntķma. Į ęfingunni er notašur fatnašur, vinnubrögš og tęki sem notuš eru eins og ķ raunverulegum ašstęšum.

Mynd 8 Heildaręfing

Žetta form ęfingar getur veriš sérstaklega lęrdómsrķkt vegna žess aš ašstęšurnar eru upplifašar sem raunverulegri og gefa žeim sem ęfa tękifęri til aš komast nęrri žeim raunveruleika sem žeir žurfa aš vinna viš. Žaš gefur lķka tękifęri til aš ęfa višbragš viš krefjandi ašstęšur og į raunsęjan hįtt.

Heildaręfing hentar fyrir:

•         prófa og ęfa višbragšsįętlanir

•         prófa hlutverk, getu og hęfni

•         prófa og ęfa samspil og mešhöndlun į vettvangi

•         prófa og bęta samstarf og samhęfingu milli mismunandi yfirvalda, ašila og stiga

•         prófa upp- og nišur skölun stjórnenda, višbragšsašila og aušlinda viš sérstakar ašstęšur į vettvangi

Į heildaręfingum er oft svišsett slysstašur/ vettvangur žar sem višbragšsašilar ęfa sķna vinnu. Ašrir ašilar ķ ęfingunni ęfa į sķnum starfsstöšvum.

Ęfingar ķ fullri stęrš krefjast mikilla aušlinda ķ formi tķma, fjįr og mannafla, bęši viš skipulagningu, framkvęmd og mat į ęfingunni. Žrįtt fyrir aš vera flókin er heildaręfing mikilvęg ęfingaašferš fyrir alla sem stunda višbragš į vettvangi.

Taflan hér aš nešan sżnir mat į notkun aušlinda fyrir mismunandi geršir ęfinga. Heildaręfingar og Leikjaęfingar eru aušlindafrekar og flóknar en gefa mikinn įvinning aš žvķ leyti aš žęr gera mögulegt aš ęfa samspil milli fleiri stiga og kerfa.

Umręšuęfingar og virknięfingar geta lķka veriš mjög lęrdómsrķkar, en nį oft til fęrri žįtttakenda. Į móti kemur aš žetta eru talsvert ódżrara ęfingar bęši aš skipuleggja og framkvęma.

 

 

Umręšuęfing

Leikjaęfing

Heildaręfing

Virknięfing

Tķmalengd

2-6 tķmar

4 tķmar til nokkrir dagar

4 tķmar til nokkrir dagar

1-6 tķmar

Undirbśningstķmi fyrir ęfingahlutann

Stórar en „ódżrar“ ķ undirbśningi. Raunverulegt tķmaframlag 1-2 vinnuvikur

Undirbśningstķmi: 2-12 mįnušir

Mikill og aušlindafrekur undirbśningur. 6-18 mįnaša vinnutķmi

auk mikillar frįgangsvinnu (ca. 3 mįnušir).

Mikill og aušlindafrekur undirbśningur (6-12 mįnušir). Mikill vinnutķmi og efniskostnašur.

Einfaldur undirbśningur.

Allt frį nokkrum klukkustundum upp ķ viku.

Tķmalengd fyrir žann sem ęfir

Žįtttakendur fį upplżsingar og er gefinn möguleiki į aš sinna eigin undirbśningi

Krefst umtalsveršs vinnuframlags.

Upplżsa žarf žįtttakendur um ęfinguna tķmanlega žannig aš žeir geti undirbśiš sig fyrir hana.

Upplżsa žarf žįtttakendur um ęfinguna.

Sérstaklega er mikilvęgt aš upplżsa um öryggisreglur.  Hęgt er aš hefja ęfinguna meš virknięfingum

Enginn undirbśningur žįtttakenda krafist.

Hagnżtar ęfingar er hęgt aš framkvęma bęši óundirbśnar og tķmasettar.

 


 

Višauki 4:
Gagnleg hjįlpartęki og heimildiR

 

Kafli 2:[24]

Krafa 1

•    Almannavarnir. (2021). Mikilvęg verkefni ķ samfélaginu. Hvaša mikilvęgu verkefnum žarf samfélagiš alltaf aš halda gangandi? Śtgįfa 1.0.

•    Forsetaśrskuršur um skiptingu stjórnarmįlefna į milli rįšuneyta ķ Stjórnarrįši Ķslands nr. 119/2018. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2018119.html

Krafa 2

•    ISO 31000:2018 Risk management — Guidelines.

•    NS 5814:2008. Krav til risikovurderinger.

•    NS 5832:2014 Krav til sikringsrisikoanalyse.

•    Almannavarnir. (2021).Greining hęttusvišsmynda –  ašferšafręši. Śtgįfa 1.0.

•    Almannavarnir. (2021). Leišbeiningar fyrir greiningu į įhęttu og įfallažoli fyrir stęrri einingar. Śtgįfa 1.0.

•    Almannavarnir. (2021). Leišbeiningar viš greiningu į įhęttu og įfallažoli ķ sveitarfélaginu. Śtgįfa 1.0.

•    Slaufulķkan (e. Bow tie)[25] getur veriš gagnlegur rammi viš uppbyggingu greininganna. Lķkaniš er byggt į skilgreindum óęskilegum atvikum og er tęki til aš greina atburšarrįs.

Krafa 3

•    Stjórnarrįš Ķslands. (2013). Handbók um opinbera stefnumótun og įętlanagerš. , Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/utgefidefni/handbok-stefnumotun.pdf

•    Stjórnarrįš Ķslands. (2013). Handbók um verkefnastjórnun fyrir Stjórnarrįšiš. Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/utgefidefni/handbok-verkefnastjornun.pdf

•    Stjórnarrįš Ķslands, Fjįrmįlarįšuneytiš. (2019). Kynjasamžętting, verkfęrakista. Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/library/02-Rit--skyrslur-og-skrar/Verkf%c3%a6rakista%20kynjasam%c3%be%c3%a6ttingar.pdf

•    Stjórnarrįš Ķslands, Fjįrmįlarįšuneytiš. (2009). Handbók um kynjaša fjįrlagagerš. Sótt 14.05.2021af https://www.stjornarradid.is/media/fjarmalaraduneyti-media/media/Utgefin_rit/Kynjud_fjarlagagerd_handbok_um_framkvaemd.pdf

Krafa 4

•    Stjórnarrįš Ķslands, Fjįrmįlarįšuneytiš. (2004). Įrangursstjórnun ķ rķkisrekstri. Handbók. Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/media/fjarmalaraduneyti-media/media/Utgefin_rit/Handbok-arangursstj2004.pdf

•    Rķkisendurskošun. (2017). Innra eftirlit. Sótt 14.05.2021 af https://www.rikisend.is/reskjol/files/Leidbeiningar/2017-leidbeiningar-innra_eftirlit_rit2.pdf

Krafa 5

•    Stjórnarrįš Ķslands. (e.d.). Snišmįt, fjįrmįlaįętlun. Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/library/04-Raduneytin/ForsAetisraduneytid/Vondud-stefnumotun/Sni%c3%b0m%c3%a1t%20-%20fj%c3%a1rm%c3%a1la%c3%a1%c3%a6tlun%20-%202020-2024%20FINALE.pdf

•    Lög um opinber fjįrmįl nr. 123/2015. Sótt af https://www.althingi.is/lagas/nuna/2015123.html

•    Stjórnarrįš Ķslands, Fjįrmįlarįšuneytiš. (2004). Įrangursstjórnun ķ rķkisrekstri. Handbók. Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/media/fjarmalaraduneyti-media/media/Utgefin_rit/Handbok-arangursstj2004.pdf

•    Rķkisendurskošun. (2017). Innra eftirlit. Sótt 14.05.2021 af https://www.rikisend.is/reskjol/files/Leidbeiningar/2017-leidbeiningar-innra_eftirlit_rit2.pdf

•    Rķkisendurskošun. (2011). Leišbeiningar um skjalfestingu innra eftirlits fyrir stofnanir ķ A-hluta. Sótt af https://www.rikisend.is/reskjol/files/Leidbeiningar/2012-Innra_eftirlit_i_stofnunum_A-hluta.pdf

Krafa 6

•    Almannavarnir. (2021).Greining hęttusvišsmynda. Śtgįfa 1.0.

•    Almannavarnir. (2021). Mikilvęgu verkefnin ķ samfélaginu. Hvaša mikilvęgu verkefnum žarf samfélagiš alltaf aš halda gangandi? Śtgįfa 1.0.

Krafa 7

•    Almannavarnir. (2021). Leišbeiningar um skipulag samskipta ķ įfallastjórnun. Śtgįfa 1.0.

Krafa 8

•    Almannavarnir. (2021). Greining hęttusvišsmynda. Śtgįfa 1.0.

•    Fjįrmįla og efnahagsrįšuneytiš. (2013). Sjįlfsmat į įrangri ķ stjórnun (CAF 2013 Handbók). Sótt 14.05.2021 af https://www.stjornarradid.is/media/fjarmalaraduneyti-media/media/utgafa/CAF_2013.pdf

•    Rķkisendurskošun. (2017). Innra eftirlit. Sótt 14.05.2021 af https://www.rikisend.is/reskjol/files/Leidbeiningar/2017-leidbeiningar-innra_eftirlit_rit2.pdf

Krafa 10

•    Heimasķšur fyrir rannsóknarverkefni, rannsóknarstofnanir og hįskóla, sjį t.d.:

•     https://www.rannis.is/

•     https://raunvisindastofnun.hi.is/

•     https://www.isor.is/

Ašrir helstu opinberu stušningssjóšir rannsókna og nżsköpunar:

•    Aukiš veršmęti sjįvarfangs

•    Įtak til atvinnusköpunar

•    Fornleifasjóšur

•    Framleišnisjóšur landbśnašarins

•    Nżsköpunarsjóšur atvinnulķfsins

•    Orkusjóšur

•    Orkurannsóknasjóšur Landsvirkjunar

•    Rannsóknasjóšur Vegageršarinnar

•    Verkefnasjóšur sjįvarśtvegsins

Opinberar rannsóknastofnanir:

•    Hafrannsóknastofnun

•    Landspķtali

•    Matķs

•    Nįttśrufręšistofnun Ķslands

•    Nżsköpunarmišstöš Ķslands

•    Orkustofnun

•    Stofnun Įrna Magnśssonar ķ ķslenskum fręšum

•    Tilraunastöš Hįskóla Ķslands ķ meinafręši aš Keldum

•    Vešurstofa Ķslands