Hér að neðan er nýtt áhættumat vegna jarðhræringa á Reykjanesi sem hefur nú tekið gildi. Athygli er vakin á þeim þætti sem snýr að íbúm sem nýlega eru fluttir í bæinn, þekkja lítt til aðstæðna og hafa takmarkaðan skilning á hættu:
„Íbúar sem eru nýlega fluttir í bæinn, þekkja lítt til aðstæðna og hafa takmarkaðan skilning á hættu.
Skilningur á íslensku og ensku getur verið takmarkaður. Fólk með skerta getu til að rýma sjálft, til dæmis vegna heilsufars, bílleysis eða annarra aðstæðna, þarfnast aukinnar aðstoðar við rýmingu. Börn hafa síður aðgang að upplýsingum og björgum en fullorðnir og því þarf að gæta sérstakrar aðgátar með tilliti til barna við rýmingu.„
Forsendur
Samkvæmt c-lið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 40/2024 um framkvæmdanefnd vegna jarðhræringa í Grindavíkurbæ fer nefndin með stjórn, skipulag og framkvæmd gerðar áhættumats í þéttbýli í Grindavíkurbæ í samvinnu við ríkislögreglustjóra. Áhættumatið er unnið af ÖRUGG verkfræðistofu ehf., fyrir framkvæmdanefnd vegna jarðhræringa í Grindavíkurbæ. Framkvæmdanefndin hefur fjallað um áhættumatið og samþykkt útgáfu þess.
Samantekt áhættumats
Veðurstofa Íslands hefur lýst yfir auknum líkum á kvikugangi eða jafnvel nýju eldgosi þar sem kvikumagn
heldur áfram að safnast fyrir undir Svartsengi og hefur náð því magni kviku sem fór úr kvikuhólfinu þann 16. júlí. Ríkislögreglustjóri í samráði við lögreglustjórann á Suðurnesjum skilgreinir almannavarnarstig enn sem óvissustig, en margir þættir hafa áhrif á áhættumat svæðisins. Litið er til hættumats Veðurstofu Íslands frá september 2025, auk umfangs atvinnustarfsemi, samsetningu íbúa og fjölda á svæðinu ásamt umferðar ferðamanna á hættusvæðum, þeirra varna sem eru til staðar auk viðbragðsgetu. Ekki er gert ráð fyrir fastri viðveru viðbragðsaðila allan sólarhringinn í Grindavík á meðan óvissustig varir.
Mikil hætta er nú til staðar á mögulegu svæði gosopnunar, í hættumati Veðurstofu, og töluverð hætta teygir sig inn fyrir varnargarða Grindavíkur. Almenn hætta á svæðinu hefur því aukist mikið. Ferðafólk hefur gengið að nýju hrauni eftir ýmsum leiðum, sem geta verið mjög varasamar. Merkingar, leiðbeiningar og aðrar stýringar minnka áhættuna að hluta, en óvissan um mögulega gosopnun eykur áhættuna verulega. Ekki er hægt að tryggja öryggi fólks á sprengjusvæði. Með góðu aðgengi að upplýsingum, afmörkuðum gönguleiðum, og stýringum við hraunið er áhættan mun lægri. Ferðaþjónustufyrirtæki bera ábyrgð á að upplýsa og skýra út þá áhættu sem er til staðar fyrir fólki á þeirra vegum.
Nánari greining liggur fyrir á stöðu sprungna í Grindavík sem bendir ekki til að nein markverð hreyfing hafi orðið í bænum eftir síðustu jarðskjálfta. Mikilvægt er að góðar upplýsingar og merkingar séu til staðar vegna mikils fjölda ferðafólks, til að tryggja að fólk fari t.d. ekki inn á sprungusvæði.
Áhættan á gos- og sprengjusvæði er metin mjög há fyrir viðbragðsaðila á og við mögulegt svæði gosopnunar, en óásættanleg fyrir ferðamenn. Tryggja þarf virkar stýringar til að fólk haldi sig utan svæðis sem telst til mikillar hættu í hættumati Veðurstofu vegna gosopnunar og að flóttaleiðir séu tryggar.
Mikill munur er á áhættustigi mismunandi hópa í Grindavík, sem hefur aukist með hærra hættustigi
Veðurstofu. Almennir íbúar og starfsfólk í Grindavík, sem þekkir til aðstæðna og hafa reynslu af rýmingu eru með lægra áhættustig en þeir sem takmarkaða þekkingu og reynslu hafa af aðstæðum á svæðinu.
Viðbragðsgeta á mismunandi tímum sólarhringsins og vöktunargeta miðað við veðuraðstæður eru dæmi um þætti sem hafa áhrif á áhættustigið. Í Grindavík er meðal áhætta fyrir almenna íbúa, viðbragðsaðila og
þjónustuaðila, fyrirtæki og ferðamenn á daginn, en há áhætta fyrir íbúa og ferðamenn á nótunni. Nýir íbúar og fólk í viðkvæmri stöðu býr við háa áhættu á daginn en mjög háa áhættu á nóttunni.
Í Svartsengi hefur heildar áhætta svæðisins hækkað að teknu tilliti til hættumats VÍ, en er þó aðeins meðal
áhætta enn sem komið er. Lykil ferðaþjónustuaðilar í Svartsengi gegna veigamiklu hlutverki í að tryggja öryggi stórs hóps á svæðinu, sem hefur áhrif á áhættuna á viðkomandi stöðum til minnkunar áhættu.
Áhættumatið gildir þar til nýtt áhættumat er gefið út.